Narodowe Centrum Badań
i Rozwoju

Uczestnicy wydarzenia poszukiwali odpowiedzi na pytanie, co można wspólnie zrobić, aby nasze życie było bezpieczniejsze, miało lepsze perspektywy oraz aby pod względem rozwoju gospodarczego Polska utrzymała się w czołówce peletonu.

Dużą rolę w tym procesie odgrywają innowacje. W warunkach wysokiej niepewności związanej z agresją Rosji na Ukrainę oraz innymi zawirowaniami na arenie geopolitycznej nauka i biznes muszą iść ramię w ramię, opracowując i wdrażając nowoczesne rozwiązania.

O budowaniu naszej odporności na zagrożenia rozmawialiśmy podczas panelu „Polityka obronna i technologie podwójnego przeznaczenia”. Kierujący dyskusją prof. dr hab. inż. Arkadiusz Mężyk, honorowy przewodniczący KRASP i członek zarządu Polskiego Forum Akademicko-Gospodarczego postawił m.in. pytanie o to, czy wykorzystywane zarówno cywilnie, jak i wojskowo technologie dual-use stanowią jedynie szansę na rozwój, czy też są dziś koniecznością. Zalicza się do nich chociażby technologie informacyjne, systemy autonomiczne, zaawansowane materiały, technologie lotnicze czy energetyczne.

Technologie podwójnego przeznaczenia w ofercie NCBR

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju konsekwentnie wspiera krajowe firmy i jednostki naukowe w realizacji projektów wzmacniających Siły Zbrojne poprzez tworzenie i modernizację sprzętu niezbędnego w codziennej służbie. Programy B+R rozwijają najnowocześniejsze technologie przydatne w bezpieczeństwie i obronności. Kto nie słyszał o BORSUKU, DROŹDZIE, LOTRZE, konstelacji PIAST, systemie mikrosatelitarnym EagleEye? Zdobyte doświadczenia sprzyjają wdrażaniu nowoczesnych rozwiązań, które pośrednio zwiększają zarazem konkurencyjność polskiego przemysłu.

W ofercie NCBR znajdują się również instrumenty, które pozwalają rozwijać technologie dual-use. Mowa przede wszystkim o Ścieżce SMART i naborach, jakie prowadzimy w ramach inicjatywy STEP dzięki środkom z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki.

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju jako pierwsza instytucja otworzyło konkurs Ścieżka SMART, w którym kieruje wsparcie również na projekty podwójnego zastosowania (możliwość ta została dopuszczona przez Komisję Europejską). To czytelny sygnał dla rynku, że dual-use staje się jednym z kierunków wsparcia publicznego również na poziomie operacyjnym.

W otwartym do 22 maja, do godz. 16:00, naborze Ścieżka SMART skierowanym do dużych przedsiębiorstw NCBR przeznaczy 350 mln zł z programu FENG na innowacyjne technologie, w tym technologie podwójnego zastosowania. Przedmiot projektu nie może jednak dotyczyć rozwiązań mających zastosowanie wyłącznie militarne – stąd istotne jest, aby przynajmniej część projektu miała zastosowanie również cywilne. Kwota wnioskowanego dofinansowania nie może przekroczyć 70 mln zł.

Realizacja projektów podwójnego zastosowania będzie możliwa także w ogłoszonym konkursie Ścieżka SMART – Projekty realizowane w konsorcjach, również z budżetem 350 mln zł. Stawiamy w nim na innowacyjne projekty badawczo-rozwojowe, których powodzenie wymaga współpracy biznesu, nauki, a także organizacji pozarządowych. Podobnie jak w Ścieżce SMART dla dużych przedsiębiorstw, wszystkie zgłoszone w naborze projekty muszą wpisywać się w Krajowe Inteligentne Specjalizacje. Nabór wniosków o dofinansowanie rozpocznie się 9 kwietnia i potrwa do 12 czerwca br., do godz. 16:00. Kwota wnioskowanego dofinansowania nie może przekroczyć 140 mln zł na cały jeden projekt.

Element dual-use oceniany jest w ramach standardowej oceny wniosku – na podstawie opisu obu zastosowań i ich uzasadnienia. Jedyne dodatkowe wymagania zapisane zostały w Instrukcji wypełniania wniosku, gdzie wskazano konieczność opisania i uzasadnienia udziału zastosowania cywilnego oraz militarnego w ramach planowanego rozwiązania. W szczególności należy określić rynki docelowe dla obu zastosowań, przedstawić prognozy przychodów ze sprzedaży w zastosowaniu militarnym oraz cywilnym na podstawie modelu finansowego, a także wskazać proporcję przychodów z zastosowania cywilnego względem ogółu przychodów (cywilnych i militarnych) w okresie prognozy.

Możliwości wsparcia projektów dual-use przewidują ponadto nabory w ramach platformy STEP (ang. Strategic Technologies for Europe Platform). To inicjatywa Unii Europejskiej, mająca na celu wzmocnienie pozycji Europy na arenie międzynarodowej, zwiększenie jej konkurencyjności i odporności na wyzwania globalne, takie jak kryzysy klimatyczne czy geopolityczne. Również w tym przypadku przedmiot projektu nie może dotyczyć rozwiązań mających zastosowanie wyłącznie militarne.

Prowadzone są również prace nad uruchomieniem STEP na rzecz projektów związanych z obronnością i bezpieczeństwem. W lutym br. Komitet Monitorujący FENG dodał nowy obszar „technologie obronne” w STEP – Fundusz Wsparcia Technologii Krytycznych.

Na tym nie wyczerpują się możliwości wsparcia w Grupie NCBR. Prof. Arkadiusz Mężyk zapytał naszego przedstawiciela m.in. o stan zaawansowania programu MilTech. Jest to program akceleracyjny Akces NCBR Sp. z o.o. realizowany we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej. Skupia się na technologiach zwiększających potencjał obronny i bezpieczeństwo państwa – ze szczególnym naciskiem na tzw. technologie dual-use. Program objął pięć obszarów tematycznych: technologie kosmiczne i satelitarne, bezpieczeństwo infrastruktury morskiej, bezzałogowe statki powietrzne (BSP), systemy przeciwdronowe oraz sztuczną inteligencję dla rojów dronów.

Jak poinformował dr hab. inż. Paweł Chodak, dyrektor Działu Programów na rzecz Bezpieczeństwa i Obronności w NCBR, nabór zdecydowanie przekroczył oczekiwania. Wpłynęło ponad 320 zgłoszeń, na Pitch Day zostało zaproszonych 20 zespołów, do programu zostało wyłonionych 13 start-upów. Obecnie rozpoczyna się proces akceleracji, który ma na celu przygotowanie uczestników do skutecznej komercjalizacji, skalowania działalności. Start-upy czeka 6-8 miesięcy wytężonej pracy obejmującej rozwój technologiczny, walidację rozwiązań, wsparcie eksperckie mentorów oraz przygotowania do efektywnego wejścia na rynek. Każdy z zakwalifikowanych startupów otrzyma grant do 300 000 zł oraz indywidualny mentoring ekspercki o wartości 100 000 zł. Akces NCBR jest już w trakcie rozmów z MON o kolejnej edycji, która zacznie się w drugiej połowie roku. 

Wizja, innowacja i współpraca dla silnej, bezpiecznej Polski

Zapytany, co decyduje o sukcesie innowacji w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa, dyrektor Paweł Chodak wskazał na rolę finansowania. Ale to tylko jeden z czynników.

– Wszyscy wiemy, ile zależy od pieniędzy. Ale trzeba pamiętać, że w projekty obronnościowe angażują się nie tylko przedstawiciele nauki i biznesu, których wizja i współpraca decyduje o jakości rozwiązań. Istotna jest również rola użytkownika opracowywanej technologii oraz agencji finansującej. O sukcesie projektu decydują dwa podmioty: konsorcjum B+R oraz użytkownik, którego potrzeby muszą być respektowane. Na przykład mamy w swoim portfolio ponad 30 projektów związanych z dronami – realizujemy je na konkretne potrzeby. Chcielibyśmy, żeby projekty obronnościowe trwały krócej – jednak pomyślmy, co by było, gdybyśmy z tego powodu zaprzestali prac nad BORSUKIEM, który jest dziś tak potrzebny? – powiedział dr hab. inż. Paweł Chodak, dyrektor Działu Programów na rzecz Bezpieczeństwa i Obronności w NCBR.

Projekt „Nowy bojowy, pływający wóz piechoty – BORSUK” jest uważany za jedno z największych osiągnięć polskiego sektora zbrojeniowego. Pierwsze BORSUKI służą już w naszej armii.  Wykonawcą BORSUKA jest Huta Stalowa Wola S.A., a nad jego przygotowaniem pracowało konsorcjum w składzie: OBRUM Sp. z o.o., ROSOMAK S.A., Wojskowe Zakłady Motoryzacyjne S.A., Wojskowe Zakłady Inżynieryjne S.A., Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej, Wojskowe Zakłady Elektroniczne S.A., Wojskowa Akademia Techniczna, Politechnika Warszawska oraz Akademia Sztuki Wojennej.

Ten nowoczesny pojazd gąsienicowy przeznaczony jest dla pododdziałów piechoty zmechanizowanej. To prawdziwy as wśród pojazdów w swojej kategorii – mobilny, silnie uzbrojony, a zarazem pływający wóz bojowy piechoty. BORSUK został skonstruowany tak, aby mógł pokonywać przeszkody wodne oraz w trudnym terenie. Jest przystosowany do operowania w różnych warunkach terenowych i pogodowych – potrafi pokonywać nawet szerokie przeszkody wodne. Prędkość maksymalna podczas przemieszczania się po drogach utwardzanych wynosi 65 km/h, a pływania – do 8 km/h. Masa bojowa w wariancie podstawowym wynosi 28 ton.

W panelu „Polityka obronna i technologie podwójnego przeznaczenia” swoją perspektywą podzielili się również: płk dr hab. inż. Krzysztof Kopczyński, prof. WAT, dyrektor Instytutu Optoelektroniki Wojskowej Akademii Technicznej, Maciej Nauman, wiceprezes Exatel S.A., dr inż. Adam Piotrowski, prezes VIGO Photonics S.A. oraz Marek Ulman, zastępca dyrektora Krajowego Punktu Kontaktowego ds. Instrumentów Finansowych UE. Dyskusję poprzedziło wprowadzenie prof. dr. hab. inż. Adama Woźniaka, prorektora ds. rozwoju Politechniki Warszawskiej