Narodowe Centrum Badań
i Rozwoju

Raport poświęcony strategicznym i naukowym aspektom rynku metali ziem rzadkich wskazuje, jak wyzwania o charakterze strategicznym spotykają się z trudnościami związanymi z wdrażaniem wyników badań na skalę przemysłową.

Globalny popyt na metale ziem rzadkich rośnie wraz z rozwojem nowoczesnych technologii, co nadaje im wymiar strategiczny w rywalizacji geopolitycznej, zwłaszcza na linii USA–Chiny. Jest to związane przede wszystkim z silną koncentracją wydobycia i przetwórstwa metali ziem rzadkich w Chinach (choć sam udział tego kraju w wydobyciu maleje).   Polityka surowcowa jest także częścią działań Unii Europejskiej, co przekłada się na działania podejmowane przez UE, w tym np. finasowaniu projektów strategicznych (z których 2 będą realizowane w Polsce).

Od strony naukowej mamy do czynienia ze wzrostem liczby publikacji dotyczących pozyskiwania metali ziem rzadkich, w których dominują prace z zakresu geochemii i procesów chemicznych. Aktywność patentowa również wzrasta, a większość patentów należy do instytucji chińskich. Prowadzi się także badania nad substytucją metali ziem rzadkich, choć liczba publikacji w tej tematyce jest niewielka.

Krajowe badania nad metalami ziem rzadkich mają ograniczony, głównie podstawowy charakter, m.in. ze względu na brak odpowiedniej bazy przemysłowej. W latach 2017–2025 zajmowały się nimi 33 jednostki, realizując 177 projektów (głównie o zastosowaniach materiałowych). Projekty bezpośrednio dotyczące pozyskiwania metali ziem rzadkich, np. poprzez odzysk z odpadów, są sporadyczne. Źródłem finansowania   badań w tej tematyce jest głównie z NCN, a środki aplikacyjne (NCBR) to niewielki odsetek – NCBR wsparł jedynie 5 projektów (54 mln zł). Największą przeszkodą w wykorzystaniu opracowywanych technologii na skalę przemysłową, pozostają czynniki ekonomiczne i związana z nimi nieopłacalność wdrożenia.