Historyczny krok dla niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami
17.11.2026
Asystencja staje się prawem. Ustawa, której projekt powstał w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zagwarantuje większą samodzielność i poprawę jakości życia ok. 100 tys. osób z niepełnosprawnościami.
Polska ratyfikowała Konwencję ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami w 2012 roku, ale do tej pory nie miała ustawy o asystencji osobistej. To się zmieniło. Ustawa o asystencji osobistej jest efektem wieloletnich analiz, konsultacji społecznych i dialogu ze środowiskiem osób z niepełnosprawnościami.
Ustawa gwarantuje realizację asystencji w każdym powiecie, przyznawaną na co najmniej rok i maksymalnie pięć lat, w wymiarze od 20 do 240 godzin miesięcznie, zależnie od potrzeb. Najważniejsza zasada brzmi: to użytkownik decyduje, w czym i kiedy potrzebuje pomocy, i sam wybiera realizatora oraz asystenta.
Kluczowe elementy ustawy
- Indywidualny wymiar wsparcia dla uprawnionych osób dorosłych, ustalany na podstawie oceny ich potrzeb - docelowo od 20 do 240 godzin miesięcznie. Maksymalny wymiar w 2028 r. wyniesie 200 godzin, a w 2029 r. 220 godzin miesięcznie;
- Asystencja osobista dla uprawnionej młodzieży w wieku 13-17 lat od 1 stycznia 2030 r., w wymiarze od 20 do 80 godzin miesięcznie;
- Prawo do asystencji przyznawane na okres od 1 roku do 5 lat;
- Prawo wyboru - osoba z niepełnosprawnością sama decyduje, kto będzie jej asystentem, a także wybiera realizatora: właściwy powiat albo organizację pozarządową wpisaną do Rejestru realizatorów;
- Jakość i bezpieczeństwo - wymagania wobec asystentów, szkolenia oraz superwizja. Ustawa określa także czynności medyczno-pielęgnacyjne, które asystent może wykonywać po wymaganym instruktażu specjalistycznym.
Co ważne, usługi asystencji będą realizowane w każdym powiecie w Polsce. Asystencja oraz koszty jej obsługi będą finansowane z budżetu państwa.
Inwestycja w ludzi i w rynek pracy
Ustawa poprawi życie ok. 100 tys. osób z niepełnosprawnościami i ok. 500 tys. ich bliskich, przede wszystkim kobiet, ponieważ to zwykle one rezygnują z pracy, by opiekować się bliskimi. To szansa dla rynku pracy na pozyskanie nowych pracowników - zarówno osób z niepełnosprawnościami, jak i ich opiekunów. Asystenci zyskują kontrakt trójstronny z 26 dniami płatnego urlopu i okresami wypowiedzenia, jak przy umowie na czas nieokreślony.
Co ważne, niewykorzystane w danym miesiącu godziny będzie można przenosić na kolejne miesiące w ciągu roku (do dwukrotności miesięcznego wymiaru godzin), a realizator przy zaplanowanej nieobecności asystenta będzie musiał wskazać co najmniej dwóch kandydatów na zastępstwo.
Co jeszcze? Rada Ministrów będzie miała możliwość waloryzacji stawek asystentów. Z kolei osoby, które otrzymały asystencję przed 18. rokiem życia, mogą wnioskować o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia już od 16. roku życia, żeby uniknąć przerwy w korzystaniu z niej po wejściu w dorosłość.
Dla kogo będzie przeznaczone wsparcie?
Ustawa przewiduje możliwość skorzystania z asystencji osobistej dla osób dorosłych z niepełnosprawnościami, które ukończyły 18 lat, ale nie ukończyły 65 lat, i posiadają ostateczną decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. Dodatkowo osoby, które uzyskają prawo do asystencji przed ukończeniem 65. roku życia, będą mogły zachować je również po przekroczeniu tej granicy wieku – do końca okresu, na jaki przyznano im wsparcie.
Od 1 stycznia 2030 r. z ustawowej asystencji osobistej będą mogły skorzystać również osoby w wieku 13-17 lat.
Kiedy ruszy wsparcie?
17 listopada 2026 r. ustawa o asystencji osobistej została podpisana przez Prezydenta RP.
Wsparcie będzie uruchamiane etapami. Osoby dorosłe z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym co najmniej 90 punktów będą mogły składać wnioski po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia ustawy, czyli w grudniu 2027 roku. Prawo do korzystania z asystencji będzie im przysługiwać od kwietnia 2028 roku, po uzyskaniu ostatecznej decyzji przyznającej to prawo.
Osoby dorosłe z co najmniej 85 punktami będą mogły składać wnioski od maja 2028 r., a korzystać z asystencji od września 2028 r.