Asystencja osobista to nie tylko nowa usługa. To zmiana podejścia do niezależnego życia i uznanie, że osoby z niepełnosprawnościami mają prawo samodzielnie wyznaczać cele, rozwijać swój potencjał i uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym. 

Kluczowe elementy ustawy:  

• Indywidualny wymiar wsparcia dla uprawnionych osób dorosłych, ustalany na podstawie oceny ich potrzeb - docelowo od 20 do 240 godzin miesięcznie. Maksymalny wymiar w 2028 r. wyniesie 200 godzin, a w 2029 r. 220 godzin miesięcznie;  
• Asystencja osobista dla uprawnionej młodzieży w wieku 13-17 lat od 1 stycznia 2030 r., w wymiarze od 20 do 80 godzin miesięcznie; 
• Prawo do asystencji przyznawane na okres od 1 roku do 5 lat;  
• Prawo wyboru - osoba z niepełnosprawnością sama decyduje, kto będzie jej asystentem, a także wybiera realizatora: właściwy powiat albo organizację pozarządową wpisaną do Rejestru realizatorów;  
• Jakość i bezpieczeństwo - wymagania wobec asystentów, szkolenia oraz superwizja. Ustawa określa także czynności medyczno-pielęgnacyjne, które asystent może wykonywać po wymaganym instruktażu specjalistycznym.  

Co ważne, usługi asystencji będą realizowane w każdym powiecie w Polsce. Asystencja oraz koszty jej obsługi będą finansowane z budżetu państwa.  

Nowa jakość życia osób z niepełnosprawnościami i ich bliskich 

Asystencja osobista polega na indywidualnym wsparciu w codziennym funkcjonowaniu, m.in. w czynnościach samoobsługowych, przemieszczaniu się, komunikowaniu się z otoczeniem, a także podczas pracy, nauki czy korzystania z oferty kulturalnej i rekreacyjnej.   

To również szansa na lepsze wykorzystanie potencjału osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy. Wiele osób, mimo kompetencji i gotowości do aktywności zawodowej, napotyka bariery związane z brakiem odpowiedniego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. 

Korzyści odczują także ich bliscy. Długotrwałe obowiązki opiekuńcze często ograniczają możliwości podejmowania pracy, nauki czy odpoczynku. Dostęp do profesjonalnej asystencji może pomóc bliskim odzyskać czas, odciążyć ich w codziennych obowiązkach i zwiększyć ich możliwości podejmowania aktywności zawodowej i społecznej. 

Systemowe wsparcie niezależnego życia 

Wielomiesięczne prace, konsultacje społeczne i dialog z przedstawicielami organizacji działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami pozwoliły wypracować rozwiązania, które mają odpowiadać na realne wyzwania codziennego życia. 

Potrzeba wprowadzenia systemowych regulacji wynika również ze zobowiązań międzynarodowych Polski. W 2012 r. Polska ratyfikowała Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, która podkreśla prawo osób z niepełnosprawnościami do niezależnego życia, dokonywania wyborów i pełnego uczestnictwa w społeczeństwie. Asystencja osobista jest jednym z narzędzi, które pozwolą wdrożyć te prawa w praktyce. 

Innowacyjność ustawy polega na stworzeniu podstaw kompleksowego systemu wsparcia, w którym punktem wyjścia są potrzeby i decyzje konkretnej osoby. Rozwiązania dotyczące organizacji usług, ich indywidualnego wymiaru oraz sposobu realizacji mają służyć temu, by pomoc była bardziej dostępna, przewidywalna i dopasowana do sytuacji użytkownika.  

Kto będzie mógł skorzystać ze wsparcia? 

W przypadku osób dorosłych ustawa przewiduje dostęp dla osób, które ukończyły 18 lat, ale nie ukończyły 65 lat, i posiadają ostateczną decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. Osoba, która nabyła prawo do asystencji przed ukończeniem 65 lat, zachowa je po ukończeniu tego wieku do końca okresu, na który wydano decyzję. 

Osoby w wieku 13-17 lat będą mogły ubiegać się o asystencję na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności ze wskazaniami potrzeby stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby oraz stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podstawą może być także orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem potrzeby stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Korzystanie ze wsparcia wymaga uzyskania ostatecznej decyzji przyznającej prawo do asystencji oraz spełnienia pozostałych warunków ustawowych. 

Kiedy ruszy wsparcie? 

Wsparcie będzie uruchamiane etapami. Osoby dorosłe z co najmniej 90 punktami potrzeby wsparcia będą mogły składać wnioski po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia ustawy. Prawo do korzystania z asystencji będzie im przysługiwać po upływie 16 miesięcy od jej ogłoszenia, po uzyskaniu ostatecznej decyzji przyznającej to prawo. 

Osoby dorosłe z co najmniej 85 punktami będą mogły składać wnioski od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 17 miesięcy od ogłoszenia ustawy, a uzyskać prawo do asystencji najwcześniej od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 21 miesięcy od jej ogłoszenia.