Pytania i odpowiedzi - ustawa o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów
1. Kto będzie mógł wykonywać zawód psychologa?
Zawód psychologa będzie mogła wykonywać osoba, która spełni następujące warunki:
-
ukończy w Polsce:
-
studia pierwszego stopnia na kierunku psychologia i studia drugiego stopnia na kierunku psychologia oraz uzyska tytuł zawodowy magistra na tym kierunku albo
-
jednolite studia magisterskie na kierunku psychologia oraz uzyska tytuł zawodowy magistra na tym kierunku lub
-
będzie posiadała dyplom wydany w państwie innym niż państwo członkowskie Unii Europejskiej, uznany w Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce za równoważny z dyplomem i tytułem zawodowym ukończenia studiów na kierunku psychologia uzyskiwanym w Polsce, lub
-
będzie posiadała kwalifikacje do wykonywania zawodu psychologa nabyte w państwie członkowskim Unii Europejskiej, uznane w Polsce;
-
będzie korzystała w pełni z praw publicznych oraz posiadała pełną zdolność do czynności prawnych;
-
swoim dotychczasowym zachowaniem dawać będzie rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu psychologa, w szczególności nie będzie prawomocnie skazana za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego;
-
będzie wykazywać znajomość języka polskiego w stopniu niezbędnym do wykonywania zawodu psychologa.
Oprócz spełnienia ww. warunków należy wpisać się do Rejestru Psychologów. Wpisu do Rejestru dokonuje regionalna rada właściwa ze względu na miejsce zamieszkania psychologa.
Należy zaznaczyć, że osoba, która najpóźniej w dniu wejścia w życie ustawy ukończy w Polsce studia drugiego stopnia na kierunku psychologia oraz uzyska tytuł zawodowy magistra niezależnie od kierunku ukończenia studiów pierwszego stopnia, będzie mogła wpisać się do Rejestru Psychologów i tym samym wykonywać zawód psychologa.
Do Rejestru Psychologów będzie mogła także wpisać się osoba, która najpóźniej w dniu wejścia w życie ustawy ukończy w Polsce jednolite studia magisterskie na kierunku psychologia zdrowia (oferowane jedynie przez uczelnie medyczne) oraz uzyska tytuł zawodowy magistra na tym kierunku. Nadanie takich uprawnień psychologom zdrowia wynika z istotnego pokrewieństwa programów kształcenia oferowanych przez te uczelnie.
2. Czy osoba, która ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku innym niż psychologia, a ma tytuł magistra z psychologii może wykonywać zawód psychologa?
Po wejściu w życie nowej ustawy, aby uzyskać prawo wykonywania zawodu psychologa, należy ukończyć zarówno studia pierwszego, jak i drugiego stopnia na kierunku psychologia bądź ukończyć jednolite studia magisterskie na tym kierunku. Przyjęcie takiego rozwiązania w nowej ustawie zapewni wysoką jakość świadczonych usług psychologicznych.
Podkreślić jednak należy, że nowa ustawa realizuje zasadę ochrony praw nabytych. Polega ona na tym, że osoby, które do dnia wejścia w życie ustawy ukończyły lub rozpoczęły studia drugiego stopnia na kierunku psychologia, niezależnie od kierunku ukończenia studiów pierwszego stopnia, i uzyskały tytuł magistra na kierunku psychologia, będą mogły wpisać się do Rejestru Psychologów i wykonywać zawód psychologa.
3. Czy osoba pokrzywdzona w wyniku udzielonych świadczeń psychologicznych będzie mogła złożyć skargę do samorządu psychologów?
Tak, osoba pokrzywdzona będzie mogła wnieść do rzecznika dyscyplinarnego wniosek o wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Jeżeli zebrany w toku tego postępowania materiał dowodowy wskaże na fakt popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, rzecznik dyscyplinarny skieruje do sądu dyscyplinarnego wniosek o ukaranie danego psychologa.
4. Czy psychoterapię mogą prowadzić tylko psychologowie?
Prowadzenie psychoterapii nie jest zastrzeżone tylko dla psychologów. Aktualnie istnieją różne ścieżki kształcenia psychoterapeutów. Wskazać chociażby można na uzyskanie tytułu specjalisty w dziedzinie psychoterapii lub też odrębnych tytułów specjalisty w dziedzinach psychoterapii dzieci i młodzieży czy psychoterapii uzależnień po odbyciu szkolenia specjalizacyjnego określonego na podstawie przepisów o uzyskiwaniu tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia. Do takiego szkolenia mogą przystąpić nie tylko osoby, które ukończyły psychologię, ale również np. pedagogikę czy socjologię. Psychoterapię, zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, może prowadzić także osoba z certyfikatem psychoterapeuty, która jednocześnie ma tytuł zawodowy lekarza lub tytuł zawodowy magistra albo jest psychologiem, udokumentuje ukończenie szkolenia (w określonym wymiarze godzin i zakresie) oraz zdała egzamin certyfikujący. Należy jednak zaznaczyć, że obowiązujące regulacje prawne dotyczące psychoterapii nie odnoszą się do rynku prywatnego, a jedynie do placówek publicznych. Równolegle prowadzone są prace nad uregulowaniem zasad prowadzenia psychoterapii i zawodu psychoterapeuty. Poselski projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty, jest obecnie przedmiotem prac sejmowej Komisji Zdrowia. Celem usprawnienia prac powołano w Ministerstwie Zdrowia Zespół ds. opracowania propozycji rozwiązań dotyczących regulacji zawodu psychoterapeuty. Nadzór nad wykonywaniem psychoterapii sprawuje Minister Zdrowia.
5. Czy ustawa dotyczy także psychoterapeutów?
Ustawa określa zasady wykonywania zawodu psychologa przez osoby wpisane do Rejestru Psychologów. Jeżeli zatem taka osoba jest jednocześnie psychoterapeutą, będzie się do niej stosować ustawę o zawodzie psychologa. Dzięki temu korzystający z psychoterapii prowadzonej przez psychologa będą chronieni przepisami dotyczącymi m.in. tajemnicy zawodowej psychologa, dostępu do dokumentacji psychologicznej, odpowiedzialności zawodowej psychologów. Na tej samej zasadzie ustawa dotyczy choćby nauczycieli psychologów, wpisanych do Rejestru Psychologów. Psycholog prowadząc psychoterapię ma zatem obowiązek przestrzegania przepisów ustawy o zawodzie psychologa.
6. Czy aby uzyskać prawo wykonywania zawodu psychologa trzeba będzie odbyć staż?
Nowa ustawa – w miejsce stażu - wprowadza instytucję współpracy z opiekunem, której celem jest wsparcie psychologa rozpoczynającego wykonywanie zawodu przez wzmocnienie kompetencji zawodowych. Współpraca z opiekunem ma charakter konsultacyjny, a nie nadzorczy. Współpracę rozpoczyna się po uzyskaniu wpisu do Rejestru Psychologów.
Obowiązek współpracy nie dotyczy psychologów, którzy do dnia wejścia w życie ustawy uzyskali tytuł zawodowy magistra na kierunku psychologia oraz wykonywali zawód psychologa przez co najmniej 2 lata w okresie ostatnich 10 lat przed dniem wejścia w życie ustawy.
7. Co osoba obecnie wykonująca zawód psychologa musi zrobić, aby nadal wykonywać zawód?
Osoba ta, aby nadal wykonywać zawód psychologa powinna w ciągu dwóch lat od dnia wejścia w życie ustawy wpisać się do Rejestru Psychologów.
8. Czy informacja o dyscyplinarnym ukaraniu psychologa będzie jawna?
Informacja o dyscyplinarnym ukaraniu psychologa nie będzie jawna. Jednak orzeczenie kary pozbawienia prawa wykonywania zawodu psychologa będzie skutkować skreśleniem psychologa z Rejestru. Odbiorca świadczeń psychologicznych będzie w ten sposób chroniony przed skorzystaniem z usług psychologa ukaranego najbardziej surową karą. Z kolei psycholog ukarany karą zawieszenia prawa wykonywania zawodu psychologa będzie widniał w Rejestrze jako „niewykonujący zawodu”. Wgląd do Rejestru nie będzie więc dawał informacji na temat kary zawieszenia wykonywania zawodu, gdyż „niewykonującym zawodu” będzie mógł być też psycholog, który czasowo zaprzestał z własnej woli wykonywania zawodu.
9. Po co ma być utworzony samorząd?
Samorząd zawodowy psychologów będzie miał podwójne zadanie.
Po pierwsze będzie reprezentował psychologów.
Drugie zadanie jest z kolei związane z tym, że psycholog jest zawodem zaufania publicznego. Dlatego samorząd będzie sprawował pieczę nad należytym wykonywaniem tego zawodu.
I tu należy podkreślić, że to samorząd będzie decydował zarówno o dopuszczeniu do wykonywania zawodu, jak i zawieszeniu czy pozbawieniu prawa wykonywania zawodu – jako kary dyscyplinarnej.
Samorząd będzie nadzorował wykonywanie zawodu, dbał o ustawiczne kształcenie psychologów, ustali zasady etyki zawodowej. Funkcjonowanie samorządu będzie więc korzystne także dla odbiorców świadczeń psychologicznych, tym bardziej, że samorząd będzie prowadził postępowania dyscyplinarne i orzekał kary dyscyplinarne. Osoba, która będzie czuła się pokrzywdzona przez psychologa, będzie mogła wnieść wniosek do rzecznika dyscyplinarnego o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego.
Ochronie odbiorców świadczeń psychologicznych będzie służyć także przewidziany w ustawie nadzór ministra do spraw pracy nad samorządem psychologów. Takie rozwiązanie ma zapobiec przedkładaniu przez samorząd psychologów interesu zawodowego nad interes publiczny.
10. Czy psycholog z Ukrainy będzie mógł świadczyć usługi psychologiczne w Polsce?
Psycholog z Ukrainy – tak jak inne osoby, które ukończyły studia psychologiczne w państwie innym niż państwo członkowskie Unii Europejskiej - będzie musiał uzyskać uznanie swojego dyplomu za równoważny z dyplomem polskim (uznanie na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego). Ponadto należy spełnić pozostałe warunki do nabycia prawa wykonywania zawodu psychologa, m. in. posiadać znajomość języka polskiego w stopniu niezbędnym do wykonywania zawodu psychologa.
11. Czy rodzic będzie miał wgląd w dokumentację psychologiczną dziecka?
Tak, gdy odbiorcą świadczeń psychologicznych będzie dziecko, rodzic czy inny przedstawiciel ustawowy, uzyska dostęp w dokumentację. Wystarczy, że złoży wniosek o udostępnienie dokumentacji psychologicznej. Jednocześnie w ustawie uwzględniono sytuacje, gdy zachowanie rodzica jest przyczyną kontaktu psychologa z dzieckiem. Dlatego, w trosce o ochronę małoletniego i zapewnienie mu swobody wypowiedzi przed psychologiem psycholog może odmówić dostępu do dokumentacji psychologicznej przedstawicielowi ustawowemu tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy dobro dziecka jest zagrożone. Aby jednak nie pozostawiać tej decyzji jedynie psychologowi i chronić dziecko i jego rodziców, w przypadku takiej odmowy rodzic czy przedstawiciel ustawowy uzyska prawo wystąpienia o zgodę na wgląd do dokumentacji do sądu opiekuńczego. Jeśli sąd wyrazi zgodę, będzie zobowiązany określić zakres tego dostępu.
12. Co zyskają odbiorcy świadczeń psychologicznych po wejściu w życie nowej ustawy?
Psycholog jest zawodem zaufania publicznego. Dlatego podstawowym celem ustawy jest zapewnienie bezpieczeństwa osobom korzystającym ze świadczeń psychologicznych. Ustawa będzie przeciwdziałać niekorzystnym zjawiskom na rynku pracy, takim jak wykonywanie zawodu psychologa przez osoby bez uprawnień zawodowych i wystarczających kompetencji, otwieranie przez takie osoby gabinetów psychologicznych czy udzielanie pomocy psychologicznej. Taka sytuacja była szkodliwa zarówno dla osób korzystających z pomocy psychologów, jak i dla prestiżu zawodu.
Odbiorca świadczeń będzie mógł sprawdzić, czy psycholog jest wpisany do Rejestru Psychologów. Osoba, która będzie czuła się pokrzywdzona przez psychologa, będzie mogła zwrócić się do samorządu zawodowego psychologów o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.
13. Od kiedy psycholog uzyskuje prawo do wykonywania zawodu? Co z psychologami objętymi opieką?
Psycholog uzyska prawo wykonywania zawodu z dniem wpisu do Rejestru Psychologów. Ten rejestr będzie prowadzić regionalna rada psychologów w specjalnie do tego celu stworzonym systemie teleinformatycznym.
Ważne jest, że od dnia wpisu do Rejestru psycholog wykonuje zawód samodzielnie. Przewidziano wprawdzie obowiązek współpracy z opiekunem po uzyskaniu wpisu do rejestru, ale opiekun będzie jedynie udzielał wsparcia i wprowadzał w arkana wykonywania zawodu psychologa. Psycholog współpracujący z opiekunem nie będzie mógł jedynie udzielać niektórych świadczeń na rzecz instytucji, wskazanych w ustawie.
Celem współpracy z opiekunem będzie udzielanie wsparcia psychologowi rozpoczynającemu wykonywanie zawodu przez wzmacnianie kompetencji zawodowych oraz zapoznawanie z praktycznymi aspektami etycznych standardów wykonywania tego zawodu.
14. Jakie zadania będzie realizował opiekun? (art. 17. ust 5)
Opiekun będzie wprowadzał psychologa w arkana wykonywania tego zawodu. Zapoznawał z praktyką i standardami etycznymi. Przedstawiał metodykę pracy psychologa. Zapoznawał z zasadami udzielania świadczeń psychologicznych. Bardzo ważne będzie, aby opiekun przekazał psychologowi, jak istotne jest: przestrzeganie tajemnicy zawodowej, prowadzenie dokumentacji psychologicznej, uzyskanie zgody na wykonywanie świadczeń psychologicznych oraz ochrona danych osobowych odbiorcy świadczeń oraz innych osób, których dane pozyskał.
15. Ile będzie trwała opieka? (art. 17. ust 6)
Opieka będzie trwać 150 godzin, w tym co najmniej 75 godzin spotkań w trybie stacjonarnym. Trzeba będzie ją zrealizować w okresie nie krótszym niż 9 miesięcy i nie dłuższym niż 24 miesięcy. Okres ten będzie się liczyć od dnia doręczenia psychologowi pisemnej informacji o wskazaniu opiekuna przez regionalną radę. W sytuacji urlopów rodzicielskich, choroby czy wyjazdu oraz innych uzasadnionych przypadkach, regionalna rada będzie mogła na wniosek psychologa przedłużyć na czas określony okres współpracy z opiekunem.
16. Czy od negatywnej opinii opiekuna będzie można się odwołać? (art. 20)
Skutkiem negatywnej opinii końcowej będzie skreślenie z rejestru psychologów. Z tego względu psycholog będzie mógł odwołać się od negatywnej opinii końcowej. Na wniosek psychologa regionalna rada powoła komisję, która wyda opinię uzupełniającą. Jeżeli komisja nie wyda takiej opinii albo będzie ona negatywna, psycholog będzie mógł odwołać się do sądu administracyjnego.
17. Jakie są świadczenia psychologiczne?
Nowa ustawa wprowadza zamknięty katalog świadczeń psychologicznych, którymi są:
-
diagnoza psychologiczna;
-
opiniowanie psychologiczne;
-
orzekanie psychologiczne;
-
udzielanie pomocy psychologicznej.
18. Czy opiekuna będzie można zmienić? (art. 19 ust. 1)
Tak. Na uzasadniony wniosek o zmianę opiekuna złożony przez psychologa lub opiekuna, regionalna rada wskaże innego opiekuna.
19. Czy na psychologu będzie ciążył obowiązek dochowania tajemnicy zawodowej? (art. 27) W jakich przypadkach psycholog będzie odpowiadał dyscyplinarnie (art. 64)
Tak, na psychologu będzie ciążył obowiązek dochowania tajemnicy zawodowej. Zgodnie z nową ustawą psycholog będzie obowiązany zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem świadczeń psychologicznych. Od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej nowa ustawa przewiduje pewne wyjątki, m. in. gdy psycholog składa zeznania i wyjaśnienia w trakcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej psychologów.
Za naruszenie obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej psycholog będzie podlegał odpowiedzialności dyscyplinarnej.
20. Czy osoba nie będąca w Rejestrze Psychologów, a tytułująca się jako “psycholog” podlega odpowiedzialności? Czy ustawa chroni w wystarczającym stopniu przed korzystaniem z usług świadczonych przez osoby podające się za psychologów? (art. 126)
Zgodnie z przepisami karnymi z nowej ustawy, nieuprawnione posługiwanie się tytułem psychologa (bez posiadania prawa wykonywania zawodu) będzie zagrożone karą grzywny. Natomiast, jeżeli celem nieuprawnionego posługiwania się tytułem psychologa było osiągnięcie korzyści majątkowej, wówczas zagrożenie będzie większe - nie tylko grzywną, lecz również karą ograniczenia wolności.
Tym przepisem nowa ustawa chroni odbiorców przed korzystaniem z usług świadczonych przez osoby podające się za psychologów. Dotychczas obowiązująca ustawa nie penalizowała bowiem posługiwania się tytułem zawodowym psychologa przez osoby nieposiadające prawa wykonywania zawodu psychologa (penalizowane było jedynie świadczenie usług psychologicznych bez prawa wykonywania zawodu psychologa).
21. Co grozi osobom, które będą udzielały świadczeń psychologicznych bez prawa wykonywania zawodu? (art. 127)
Osoby, które będą udzielały świadczeń psychologicznych, takich jak: diagnoza psychologiczna, opiniowanie i orzekanie psychologiczne oraz udzielenie pomocy psychologicznej, bez posiadania prawa wykonywania zawodu psychologa, podlegać będą grzywnie albo karze ograniczenia wolności. Jeżeli takie nieuprawnione działanie będzie podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wprowadzenia w błąd co do posiadania takiego uprawnienia, jego sprawca podlegać będzie grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
W dotychczasowej ustawie o zawodzie psychologa funkcjonował otwarty katalog usług psychologicznych przy jednoczesnym braku definicji tych usług. Nie można było zatem ocenić, jakie działanie jest usługą psychologiczną. W konsekwencji nie można było zastosować przepisu karnego (art. 61 tej ustawy), ponieważ nikt nie może podlegać odpowiedzialności karnej, gdy nie jest precyzyjnie wskazany czyn podlegający penalizacji.
22. Czy jak rozpocząłem, ale nie skończyłem studiów po wejściu w życie ustawy, to muszę odbywać opiekę? (art. 148)
Tak, realizacja współpracy z opiekunem będzie w tym przypadku obowiązkowa.
23. Czy psycholog będzie miał obowiązek doskonalenia zawodowego?
Psycholog będzie miał prawo i obowiązek ustawicznego rozwoju zawodowego. Będzie zobowiązany do aktualizacji wiedzy i rozwijania umiejętności zawodowych, nad czym będzie czuwał samorząd psychologów. Ustawiczny rozwój zawodowy, realizowany w 5-letnich okresach edukacyjnych, obejmie kształcenie podyplomowe lub doskonalenie zawodowe.
24. Czy środowisko psychologów uczestniczyło w tworzeniu nowej ustawy?
Środowisko psychologów było zaangażowane od samego początku w tworzenie nowej ustawy. Razem ze środowiskiem psychologów wypracowano definicje świadczeń psychologicznych i metod psychologicznych. Organizacje psychologów miały dostęp do zmieniających się wersji projektu, zgłaszały do nich uwagi. W ramach konsultacji publicznych projekt przekazano 73 podmiotom reprezentującym środowisko psychologów (stowarzyszenia, fundacje, związki zawodowe zrzeszające psychologów oraz uczelnie wyższe). Przed końcowym etapem prac nad projektem odbyło się w dniu 21 lutego 2025 r. spotkanie resortu z przedstawicielami środowiska psychologów, którzy pozytywnie odnieśli się do przedstawionego projektu. Przedstawiciele środowiska psychologów aktywnie uczestniczyło również w pracach komisji sejmowych.
25. Kto i w jakim trybie będzie potwierdzał/ustalał wystarczającą znajomość języka polskiego, która jest niezbędnym wymaganiem?
Obowiązek posiadania znajomości języka polskiego w stopniu niezbędnym do wykonywania zawodu psychologa będzie spełniony, jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa wykonywania zawodu psychologa ukończy studia w języku polskim lub uzyska świadectwo dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego w języku polskim. Pozostali kandydaci będą składać dokumenty w celu udowodnienia znajomości języka polskiego. Rodzaj dokumentu będzie zależeć od obywatelstwa kandydata. Obywatele RP oraz państw członkowskich UE, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej będą składać oświadczenia o znajomości języka polskiego w stopniu niezbędnym do wykonywania zawodu psychologa. Pozostali cudzoziemcy - dokument potwierdzający znajomość języka polskiego co najmniej na poziomie B2.
Złożone dokumenty będzie weryfikowała regionalna rada w postępowaniu w sprawie wydania uchwały w sprawie wpisu do Rejestru Psychologów.
26. W jaki sposób osoba pokrzywdzona w wyniku udzielonych świadczeń psychologicznych będzie ten fakt udowodniała rzecznikowi dyscyplinarnemu? W jaki sposób należy się do niego zwrócić?
Osoba pokrzywdzona w wyniku udzielonych świadczeń psychologicznych będzie mogła wnieść do rzecznika dyscyplinarnego wniosek o wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Dla celów dowodowych warto go złożyć w formie pisemnej. Do wniosku tego pokrzywdzony może dołączyć wszelkie dowody na poparcie swoich zarzutów.
W toku postępowania wyjaśniającego rzecznik dyscyplinarny będzie dążył do szczegółowego wyjaśnienia sprawy. W tym celu będzie mógł przesłuchiwać pokrzywdzonego i inne osoby w charakterze świadków, powoływać i przesłuchiwać biegłych lub specjalistów, jak również przeprowadzać inne dowody. W toku postępowania rzecznik dyscyplinarny będzie przeprowadzał dowody na wniosek stron (w tym pokrzywdzonego) albo z urzędu. Jeżeli postępowanie wyjaśniające potwierdzi zasadność zarzutów pokrzywdzonego, rzecznik dyscyplinarny skieruje wniosek o ukaranie do sądu dyscyplinarnego.
27. Gdzie i w jaki sposób będzie można sprawdzić czy dana osoba jest wpisana w Rejestrze Psychologów? Czy będzie on dostępny w całości publicznie?
Rejestr Psychologów będzie prowadzić każda regionalna rada psychologów w specjalnie w tym celu stworzonym systemie teleinformatycznym. Rejestr będzie udostępniać Krajowa Rada na stronie internetowej Krajowej Izby Psychologów. Rejestr nie będzie dostępny w całości publicznie, lecz jawny w zakresie niektórych danych, a mianowicie:
1) imię (imiona) i nazwisko psychologa;
2) numer i data wpisu do Rejestru;
3) adnotacja: „wykonujący zawód” albo „niewykonujący zawodu”.
28. Kto będzie płacił za współpracę z opiekunem? Czy opiekun będzie otrzymywał wynagrodzenie? Czy to nie sprawi, że psychologów będzie jeszcze mniej?
Opiekun będzie otrzymywał wynagrodzenie ryczałtowe. Wysokość wynagrodzenia będzie ustalana przez regionalną radę regionalnej izby, do której przynależy psycholog współpracujący z opiekunem. Regionalna rada będzie też wypłacać to wynagrodzenie.
Regionalna rada nie będzie mogła „zaoszczędzić” poprzez nieprzydzielanie opiekunów. Wskazanie psychologowi opiekuna w terminie 30 dni od dnia wpisu do Rejestru Psychologów będzie bowiem obowiązkiem regionalnej rady. Z kolei wskazany opiekun będzie miał obowiązek podjęcia współpracy z psychologiem. Jedynie w uzasadnionych przypadkach regionalna rada będzie mogła zwolnić opiekuna, na jego pisemny wniosek, z obowiązku współpracy z psychologiem. Te regulacje zabezpieczą interesy psychologów i odbiorców świadczeń psychologicznych, aby nie blokować adeptom dostępu do zawodu psychologa.
29. Jakich dokładnie świadczeń nie będzie mógł wykonywać psycholog objęty opieką?
Psycholog objęty opieką nie będzie mógł wykonywać jedynie świadczeń wyraźnie wskazanych w ustawie. Nie będzie uprawniony do udzielania świadczeń psychologicznych na potrzeby postępowania przygotowawczego w ramach postępowania karnego, postępowań sądowych, postępowań administracyjnych oraz postępowań rekrutacyjnych do publicznych: organów, instytucji, jednostek budżetowych oraz wojska, Policji, Służby Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Marszałkowskiej, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej lub Służby Więziennej.
30. Czy obowiązek odbycia współpracy z psychologiem będzie dotyczył tylko psychologów pracujących z klientami, czy również psychologów reklamy itd.? Czy będzie to w pewien sposób przedłużenie studiów, tak jak obowiązkowy staż po ukończeniu kierunku lekarskiego?
Obowiązek odbycia współpracy z opiekunem będzie dotyczył każdej osoby wykonującej zawód psychologa, czyli wpisanej do Rejestru Psychologów, z uwzględnieniem przepisów przejściowych. W ustawie wskazano wymagania, jakie należy spełnić, aby uzyskać wpis. Przede wszystkim osoby, które studiowały w Polsce muszą uzyskać tytuł magistra albo na jednolitych studiach magisterskich na kierunku psychologia albo na studiach pierwszego i drugiego stopnia, na obu stopniach na kierunku psychologia. Te zasady, wynikające z ustawy, prowadzą do kilku wniosków.
Po pierwsze, zasadą jest, że wpis do Rejestru Psychologów może uzyskać tylko absolwent studiów na kierunku o jednoczłonowej nazwie „psychologia” bez dodatkowych określeń w nazwie kierunku. Jedynym wyjątkiem są absolwenci, którzy ukończyli jednolite studia magisterskie na kierunku „psychologia zdrowia”.
Po drugie, absolwent studiów na kierunku psychologia może nie być zainteresowany otrzymaniem tytułu zawodowego psychologa i uzyskaniem wpisu do Rejestru Psychologów. Może pracować w HR, jako doradca biznesowy czy trener umiejętności społecznych. Będąc psychologiem z wykształcenia, nie będzie wykonywał zawodu psychologa i nie podlegał obowiązkowi współpracy z opiekunem.
Natomiast każda osoba posiadająca prawo wykonywania zawodu psychologa, a więc wpisana do Rejestru Psychologów, będzie miała obowiązek współpracy z opiekunem po uzyskaniu tego wpisu. Obowiązek opieki obejmie wszystkich psychologów niezależnie od specjalizacji i podmiotu, w ramach którego będą udzielać świadczeń psychologicznych.
Wyjątkowo opieką nie będą objęte osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy posiadają określone w ustawie doświadczenie zawodowe w pracy psychologa.
31. Czy współpracę z opiekunem można zacząć już w okresie studiów, żeby przyspieszyć ten proces?
Nie. Współpracy z opiekunem nie można zacząć już w okresie studiów. Nie można jej też zacząć po studiach, a przed uzyskaniem wpisu do Rejestru Psychologów. W ustawie przewiduje się, że współpracę z opiekunem psycholog rozpoczyna dopiero po otrzymaniu prawa wykonywania zawodu psychologa. Prawo to psycholog uzyskuje w dniu wpisu do Rejestru. W terminie 30 dni od dnia wpisu regionalna rada wskazuje psychologowi opiekuna. Następnie psycholog ma 30 dni od dnia doręczenia tej informacji na zgłoszenie się do opiekuna w celu podjęcia współpracy.
32. Czy ustawa nie doprowadzi do załamania się systemu i nie pogłębi problemów z dostępem do świadczeń? Czy nie podniesie cen w prywatnych gabinetach psychologicznych?
Powstanie samorządu zawodowego psychologów nie wpłynie negatywnie na system opieki psychologicznej. Samorząd nie będzie bowiem odpowiadał za redystrybucję dostępności do świadczeń.
Przynależność do samorządu nie będzie też stanowiła obciążenia finansowego dla psychologów, które uzasadniałoby podniesienie cen świadczeń psychologicznych. Od wniosku o wpis do Rejestru regionalna rada będzie pobierać opłatę w wysokości nie wyższej niż 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ubiegły rok, czyli obecnie około 800 zł. Będzie to opłata jednorazowa, na całe życie zawodowe psychologa. Oczywiście, jeśli zostanie skreślony z Rejestru i będzie chciał się ponownie wpisać, będzie musiał ponowić opłatę. Kwota 800 zł za wpis nie jest kwotą wygórowaną. Dla porównania, opłata za wpis na listę radców prawnych jest równa kwocie minimalnego wynagrodzenia brutto. Z kolei wysokość składki członkowskiej będzie ustalał Krajowy Zjazd Psychologów, co oznacza, że to psychologowie będą sami decydować o jej wysokości. W szczególnie uzasadnionych przypadkach składka będzie obniżana.
Uzyskanie prawa wykonywania zawodu psychologa na tle innych zawodów regulowanych będzie najbardziej liberalne. Wystarczy bowiem ukończenie:
-
studiów pierwszego stopnia na kierunku psychologia i studia drugiego stopnia na kierunku psychologia oraz uzyskanie tytułu zawodowego magistra na tym kierunku albo
-
jednolitych studiów magisterskich na kierunku psychologia oraz uzyskanie tytułu zawodowego magistra na tym kierunku.
Nie przewidziano aplikacji, stażu czy egzaminu. Po uzyskaniu prawa wykonywania zawodu z chwilą wpisu do Rejestru psycholog będzie wykonywał zawód samodzielnie.
Oczywiście liberalne podejście do prawa wykonywania zawodu nie oznacza obniżenia jakości świadczeń psychologicznych. Po pierwsze, dla psychologów rozpoczynających pracę przewidziano obowiązek współpracy z opiekunem, czyli doświadczonym psychologiem. Po drugie, każdy psycholog będzie zobowiązany do ustawicznego dokształcania, nad czym będzie czuwać samorząd psychologów, a za naruszenie tego obowiązku psycholog poniesie odpowiedzialność dyscyplinarną.
Nowa ustawa o wykonywaniu zawodu psychologa wpłynie pozytywnie na system opieki psychologicznej także z tego powodu, że samorząd psychologów będzie współdziałał z organami administracji publicznej w sprawach dotyczących wykonywania zawodu psychologa oraz opiniował akty prawne dotyczące zawodu psychologa. Psychologowie uzyskają więc reprezentację umocowaną w przepisach prawa i posiadającą wpływ na system opieki psychologicznej.
33. Czy ustawa przewiduje kary za działalność edukacyjno-popularyzatorską, świadczenie porad psychologicznych w kanałach SM, w Internecie osób niewpisanych do rejestru psychologów?
Nowa ustawa precyzyjnie określa formy świadczeń psychologicznych i ich cechy, a także określa inne formy wykonywania zawodu psychologa. Jeżeli dana usługa będzie świadczeniem psychologicznym w rozumieniu ustawy (będzie miała cechy takiego świadczenia), a będzie świadczona przez osobę niewpisaną do Rejestru Psychologów, osoba ta będzie podlegać odpowiedzialności karnej wynikającej z przepisów karnych ustawy o zawodzie psychologa, niezależnie czy usługa ta była świadczona stacjonarnie czy za pośrednictwem Internetu lub telefonicznie.
“Świadczenie porad psychologicznych” mieści się w zakresie pojęciowym pomocy psychologicznej, a więc udzielanie takiej usługi przez osobę niewpisaną do Rejestru Psychologów będzie zagrożone karą na podstawie przepisów nowej ustawy (art. 127).
Z kolei prowadzenie działalności edukacyjno-popularyzatorskiej nie jest świadczeniem psychologicznym. Dlatego mogą ją prowadzić osoby niewpisane do Rejestru Psychologów na takiej samej zasadzie jak dziennikarze prowadzą działalność popularyzatorską w zakresie ochrony zdrowia.
34. Czy przychodnie, poradnie i inne podmioty będą miały obowiązek sprawdzać np. co miesiąc w Rejestrze czy pracujący u nich psycholog nie został z niego skreślony lub zawieszony?
Podmiot leczniczy zatrudniając daną osobę na stanowisko psychologa będzie miał obowiązek zweryfikować, czy osoba ta jest wpisana do Rejestru Psychologów, a więc czy posiada prawo wykonywania zawodu psychologa. Rejestr Psychologów jest jawny w zakresie danych takich: imię i nazwisko psychologa, numer i data wpisu do Rejestru, adnotacja: „wykonujący zawód” albo „niewykonujący zawodu”. Rejestr jawny będzie udostępniony na stronie internetowej Krajowej Izby Psychologów. Podmiot leczniczy będzie mógł więc na bieżąco weryfikować zatrudnionego psychologa pod kątem posiadania przez niego prawa do wykonywania zawodu.
Obowiązujące przepisy nie określają, z jaką częstotliwością personel podmiotu leczniczego ma być weryfikowany w zakresie posiadanych uprawnień. Jak wynika natomiast z obowiązujących przepisów, świadczenia zdrowotne (w tym również świadczenia psychologiczne, jeżeli są wykonywane w podmiocie leczniczym) zawsze powinny być udzielane wyłącznie przez osoby posiadające wymagane uprawnienia. Świadczenie usług zdrowotnych w podmiotach leczniczych przez osobę nieposiadającą uprawnień do ich udzielania stanowi naruszenie praw pacjenta, a także może stanowić podstawę pociągnięcia podmiotu leczniczego do odpowiedzialności kontraktowej wobec NFZ oraz odpowiedzialności cywilnoprawnej, sama zaś osoba udzielającą świadczeń zdrowotnych bez wymaganych uprawnień może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej.
35. W jakim terminie regionalna rada musi wyznaczyć opiekuna?
Regionalna rada wskazuje psychologowi opiekuna w terminie 30 dni od dnia wpisu do Rejestru Psychologów.