Raport przedstawia, jak w praktyce funkcjonuje swoboda przepływu pracowników UE w Polsce – z perspektywy osób mobilnych, pracodawców i instytucji publicznych. Badanie oparto na metodologii mieszanej: ankiecie internetowej wśród pracowników z UE oraz wywiadach pogłębionych z przedstawicielami instytucji, organizacji pozarządowych i pracodawców.

Napływ pracowników z UE do Polski jest wciąż niewielki, choć jego znaczenie stopniowo rośnie. Pracownicy z UE często trafiają do zawodów specjalistycznych, wymagających wysokich kompetencji i trudno dostępnych na lokalnym rynku pracy. Wyniki pokazują, że mimo formalnej równości praw, osoby z UE napotykają w Polsce bariery.

Wśród najczęściej wymienianych trudności, z którymi mierzyli się respondenci po przeprowadzce do Polski, były: brak znajomości języka polskiego (63,8%), problemy ze zrozumieniem przepisów i dokumentów (51,7%) oraz brak wsparcia ze strony instytucji państwowych (36,2%). Inne problemy obejmowały trudności z mieszkaniem i sprawy formalne (12,1%) oraz doświadczenie nieprzyjaznego traktowania (17,2%). Jednocześnie 17,2% respondentów nie napotkało żadnych trudności.

Respondenci uczestniczący w badaniu oceniali dostęp do usług publicznych w Polsce w zróżnicowany sposób. Najwięcej trudności napotykano w publicznej służbie zdrowia oraz w kontaktach z urzędem skarbowym, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i administracją.

Wśród najważniejszych rekomendacji znalazły się:

• stworzenie spójnych, prostych i wielojęzycznych materiałów informacyjnych dotyczących zatrudnienia i zabezpieczenia społecznego;
• wprowadzenie minimalnego standardu obsługi cudzoziemców w języku angielskim w kluczowych instytucjach;
• wsparcie pracodawców w działaniach integracyjnych i rozwijaniu kompetencji międzykulturowych;
• inicjatywy na rzecz poprawy klimatu społecznego oraz przeciwdziałania negatywnym postawom wobec cudzoziemców.

Propozycje działań, które można podjąć:

Przygotowanie spójnego zestawu prostych materiałów informacyjnych o polskim systemie rynku pracy i zabezpieczenia społecznego, adresowanych w pierwszej kolejności do pracowników mobilnych z UE, ale użytecznych także dla innych cudzoziemców. Za koordynację tego zadania powinno odpowiadać przede wszystkim Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej we współpracy m.in. z ZUS czy Państwową Inspekcją Pracy (PIP).

Istotne w tym kontekście byłoby włączenie tych materiałów do swoich standardowych kanałów komunikacji instytucji państwowych (PIP, ZUS i inne) – stron internetowych, infolinii, punktów obsługi – udostępnienie ich pracodawcom oraz dbanie o ich aktualizację.