1 marca na obchody tego święta wybrano nieprzypadkowo: tego dnia – 1 marca 1951 roku – przeprowadzono egzekucję siedmiu członków Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” (WiN). Wykonano ją  w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Wśród straconych byli: prezes IV Zarządu Głównego WiN  ppłk Łukasz Ciepliński oraz mjr Adam Lazarowicz, mjr Mieczysław Kawalec, kpt. Józef Batory, kpt. Franciszek Błażej, kpt. Józef Rzepka i por. Karol Chmiel.

Dzisiejsze obchody  podkreślają zasługi organizacji i oddziałów niepodległościowych, które po zakończeniu II wojny światowej zdecydowały się na podjęcie walki o suwerenność i niepodległość Polski. Są one wyrazem hołdu dla żołnierzy tzw. drugiej konspiracji, za okazane męstwo, niezłomną postawę i przywiązanie do polskich tradycji patriotycznych.

Losy Żołnierzy Wyklętych, a raczej Żołnierzy Niezłomnych, pełne bezgranicznego bohaterstwa,  trwale zapisaly się na  kartach wielkiej księgi oręża polskiego. Ich przykład stanowi podwalinę w tworzeniu nowego oblicza Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej – ich tożsamości, etosu służby i szacunku dla żołnierskiego munduru.

Swoim działaniem  Żołnierze Niezłomni potwierdzili, że walka o niepodległość zawsze przynosi owoce korzystne dla narodu. Ich zbrojny opór, walka robotników i studentów, a później wielki ruch narodowo-społeczny "Solidarność" ostatecznie przyniosły Polsce niepodległość. Właśnie dlatego tradycja Niezłomnych stanowi trwały fundament Polskich Sił Zbrojnych i jest dowodem trafności myśli Józefa Piłsudskiego: „Być zwyciężonym i nie ulec – to zwycięstwo”.

Polskie podziemie antykomunistyczne miało w swoich szeregach ok. 250 000 członków, w tym ok. 40 000 żołnierzy prowadziło walkę z bronią w ręku. Bronili ludności wiejskiej przed rabunkami i prześladowaniami NKWD i administracji okupacyjnej, wyzwalali aresztowanych z więzień, piętnowali kolaborantów i likwidowali zdrajców. Ostatnie oddziały walczyły jeszcze w latach sześćdziesiątych XX w.

Bilans działalności pokolenia Polski Podziemnej był tragiczny. W latach 1944-1963 komunistyczne sądy orzekły ponad 8000 wyroków śmierci, z których 4500 wykonano. Z ponad 200 000 patriotów, którzy  trafili do więzień i obozów, blisko 21 000 zostało zamordowanych, 20 000 poległo w walce, a ponad 50 000 zostało wywiezionych do obozów w Związku Sowieckim. Aparat represji skazał ok. 250 000 osób za tzw. przestępstwa polityczne. Ostatni żołnierze podziemia niepodległościowego opuszczali więzienia dopiero na początku lat siedemdziesiątych.

9 lutego 2010 r. Prezydent RP Lech Kaczyński  – w hołdzie Żołnierzom Niezłomnym – ustanowił 1 marca Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych.