(Tłumaczenie nieoficjalne, decydująca jest angielska wersja językowa)

9 lipca 2016 r.

I. Wprowadzenie

1. Zobowiązanie NATO i krajów partnerskich do ochrony ludności cywilnej przy planowaniu oraz prowadzeniu działań operacyjnych i podejmowaniu misji zbrojnych znalazło w minionym dziesięcioleciu wsparcie dzięki opracowaniu różnych przepisów natury politycznej i przewodników w dziedzinach takich jak „Dzieci a konflikt zbrojny”, „Pokój i bezpieczeństwo kobiet”, „Konflikty jako źródło przemocy seksualnej i przemocy wynikającej z różnic płci. Co więcej, NATO i jego operacyjni partnerzy nauczyli się wiele dzięki staraniom mającym na celu łagodzenie szkód wśród ludności cywilnej podczas operacji Międzynarodowych Sił Wsparcia Bezpieczeństwa (ISAF – od ang.: International Security Assistance Force).

2. Kraje sojusznicze i partnerskie uznały potrzebę ujęcia takich przewodników, zaleceń i zdobytych doświadczeń w ramy nadrzędnej politycznej całości, która w bardziej koherentny sposób ujmowałaby kwestię ochrony ludności cywilnej  w omawianych operacjach, misjach i działaniach NATO. Dlatego też w listopadzie 2015 r. Rada Północnoatlantycka poleciła Komisji ds. Polityki Operacyjnej przygotować na okoliczność szczytu w Warszawie opracowanie dokumentu dot. NATO-wskiej polityki ochrony ludności cywilnej (OLC – odpowiednik angielskiego akronimu: PoC – od Protection of Civilians).

3. Ochrona ludności cywilnej staje się przekrojową ideą w sytuacjach, gdy Sojusz broni swych granic, gdy wzmacnia bezpieczeństwo rozbudowując potencjał i stosunki partnerskie, czy też gdy angażuje się w rozwiązanie kryzysu przez operacje, misje, bądź inny rodzaj działalności podjętej z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej. Dlatego też OLC w sposób istotny wiąże się z wszystkimi trzema głównymi zadaniami NATO określonymi w Koncepcji Strategicznej. Co więcej, rosnące znaczenie strategiczne i operacyjne skutecznego wdrażania środków OLC podczas operacji i misji pokazuje, że rozsądne podejście NATO do OLC jest istotne dla utrzymania wiarygodności i prawomocności działań organizacji.

II. Zasady przewodnie

4. Poglądy NATO w kwestii ochrony ludności cywilnej opierają się na imperatywach natury prawnej, moralnej i politycznej.

5. Stosunek NATO do OLC jest zgodny z mającym zastosowanie systemem prawnym. Wszystkie NATO-wskie i dowodzone przez NATO operacje, misje i inne działania podejmowane z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej prowadzone są w zgodzie ze stosowanym prawem międzynarodowym, w czym mogą się zawierać prawa człowieka i obowiązujące międzynarodowe prawo humanitarne.

6. Wywiązywanie się z obowiązków wynikających z tej polityki uzależnione jest od podstaw prawnych umożliwiających konkretne operacje, misje, bądź też działania NATO i od konkretnych uprawnień zatwierdzonych przez Radę Północnoatlantycką bez uszczerbku dla ochrony przez użycie siły i dla obowiązku ochrony zbiorowej.

7. NATO uznaje, że dla uniknięcia, pomniejszenia i złagodzenia szkód wśród ludności cywilnej winny być użyte wszystkie dostępne środki. Planując i wdrażając takie zasady, NATO winno zwrócić uwagę na lokalne grupy ludności najbardziej narażone na przemoc. NATO uznaje, że generalnie rzecz biorąc, podczas konfliktu dzieci stanowią grupę szczególnie narażoną a kobiety bywają nieproporcjonalnie często ofiarami przemocy.

III. Cel i zakres polityki ochrony ludności cywilnej

8. Celem nadrzędnym polityki ochrony ludności cywilnej jest wdrożenie wewnętrznie spójnych, konsekwentnych i dobrze scalonych rozwiązań odnoszących się do OLC w NATO-wskich i dowodzonych przez NATO operacjach, misjach i innych działaniach podejmowanych z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej. Obejmuje to planowanie i prowadzenie operacji, misji, ćwiczeń, edukacji i zajęć szkoleniowych, wyciągania wniosków oraz działań podejmowanych na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa i związanych z rozbudową potencjału obronnego. NATO-wska polityka ochrony ludności cywilnej w czasie operacji, misji i innych działań podejmowanych z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej (dalej: polityka OLC) łączy w sobie kilka zakresów pracy, poprzez którą NATO i kraje partnerskie z powodzeniem rozwiązały już kilka różnych kwestii związanych z OLC.

IV. Ramy ideowe NATO-wskiej ochrony ludności cywilnej

9. Zgodnie z punktem 5. i 6. przedstawionych powyżej zasad politycznych ochrona ludności cywilnej (osób, obiektów i instytucji) obejmuje wszelkie starania podjęte w celu uniknięcia, pomniejszenia i złagodzenia skutków NATO-wskich i dowodzonych przez NATO operacji, które mogą negatywnie oddziaływać na ludność cywilną i, kiedy zachodzi potrzeba, zapewnienie ludności cywilnej ochrony przed związaną z konfliktem przemocą fizyczną bądź przed zagrożeniem przemocą fizyczną ze strony innych uczestników działań. Obejmuje ona również stwarzanie (na potrzeby ludności cywilnej) niezbędnych i bezpiecznych warunków środowiskowych.

10. Wspieranie długiego, samopodtrzymującego się pokoju, bezpieczeństwa i stabilności przynosi najlepsze wyniki we współpracy z lokalnymi władzami, z miejscową ludnością i społeczeństwem obywatelskim, na przykład z właściwymi organizacjami zajmującymi się prawami człowieka; włącznie z tymi, które działają na rzecz równości płci. Unikanie, pomniejszenie i łagodzenie szkód wyrządzanych ludności cywilnej jest nieodłącznym elementem tego podejścia.

11. W stosownych przypadkach, ochrona ludności cywilnej obejmuje szereg działań, włącznie z właściwym użyciem siły, by zapobiec szkodliwym akcjom, odstraszyć przed ich podjęciem, udaremnić je i odpowiednio zareagować w sytuacjach, gdy ludność cywilna pada ofiarą przemocy fizycznej lub jest na nią narażona.

12. Polityka NATO i przepisy regulujące działanie na rzecz kobiet, pokoju i bezpieczeństwa, dzieci jako ofiar w konfliktach zbrojnych i związanej z tymi konfliktami przemocy seksualnej wobec odmiennej płci ujęte są w solidne ramy. Włączenie OLC w operacje, misje, tudzież inne działania prowadzone przez lub pod dowództwem NATO i podejmowane z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej, uzupełni i wzmocni obecne wysiłki dotyczące ochrony ludności cywilnej.

13. Dla zapewnienia skuteczności wysiłków integracyjnych polityki ochrony ludności cywilnej, NATO musi brać pod uwagę rolę i działalność innych  międzynarodowych aktorów sceny politycznej. Potrzeba taka znalazła swój wyraz w planie realizacji kompleksowych koncepcji działania (Comprehensive Approach Action Plan). Interakcja z innym podmiotami działalności na rzecz OLC i zrozumienie w jaki sposób wykonują oni swoje misje może zapewnić komplementarność i przyśpieszyć realizację celów w NATO-wskich i dowodzonych przez NATO operacjach, misjach i innych działaniach podejmowanych z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej. Niektóre organizacje międzynarodowe mogą być również zainteresowane uzyskaniem NATO-wskiej pomocy w budowie własnego potencjału instytucjonalnego.

V. Koordynacja ochrony ludności cywilnej

14. Czerpiąc z doświadczenia i korzystając z dostępnych narzędzi, NATO i kraje partnerskie będą w stosownych przypadkach korelować ochronę ludności cywilnej od chwili rozpoczęcia NATO-wskich i dowodzonych przez NATO operacji, misji i innych działań podejmowanych z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej. Perspektywa OLC jako taka powinna być włączona w planowanie i prowadzenie operacji, misji, ćwiczeń, edukacji i zajęć szkoleniowych, w wyciąganie wniosków oraz w działania podejmowane na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa i związane z rozbudową potencjału obronnego. Wymienione poniżej elementy podstaw NATO-wskiego podejścia do OLC powinny być brane pod rozwagę w bieżących oraz przyszłych NATO-wskich operacjach, misjach i innych działaniach podejmowanych z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej.

15. Łagodzenie cywilnych szkód wyrządzanych podczas własnych akcji: Planując oraz prowadząc operacje zbrojne i podejmując misje wojskowe NATO będzie nadal działać w oparciu o zdobyte doświadczenie i najlepszą praktykę, włączając w to zinstytucjonalizowane środki łagodzenia szkód ponoszonych przez ludność cywilną. NATO będzie również nadal angażować w tym celu lokalne władze, miejscową ludność i społeczeństwo obywatelskie, na przykład, miejscowe organizacje zajmujące się prawami człowieka, włącznie z tymi, które działają na rzecz równości płci, jako że w kontekście lokalnym są to najbardziej odpowiednie i skuteczne formy działalności na rzecz łagodzenia szkód. Środki łagodzenia szkód wyrządzanych ludności cywilnej winny być opracowane w strukturach dowodzenia NATO i włączone w proces działań NATO-wskich sił.

16. Ochrona ludności cywilnej podczas działań podejmowanych przez innych: Zrozumienie natury zagrożenia, przez którym staje ludność cywilna, ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy użycie siły militarnej, z policją porządkową włącznie, może zapewnić ochronę ludności cywilnej. Po identyfikacji zagrożeń: typu sprawców, ich motywacji, strategii i taktyki, możliwości i spodziewanego wyniku działania w odniesieniu do ludności cywilnej, włączając w to wrażliwe kwestie związane z odmiennością płci, planiści NATO różnych szczebli mogliby zarekomendować rodzaj odpowiedzi zbrojnej na użytek NATO-wskich i dowodzonych przez NATO operacji, misji oraz innych działań podejmowanych z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej. W ramach zadań misji i zgodnie z procedurą planowania przez NATO operacji powinny zostać opracowane wskazówki polityczne odnośnie ochrony ludności cywilnej. Wytyczne tego rodzaju i planowanie dotyczące OLC muszą być w pełni zintegrowane z zasadami prowadzenia operacji, realizowania misji i podejmowania innych działań z ramienia Rady Północnoatlantyckiej. OLC może być bardziej skutecznie wdrożona poprzez odpowiednie zaangażowanie lokalnych władz, ludności i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

17. Wspieranie akcji humanitarnych: Zagrożenia bezpieczeństwa fizycznego uczestników akcji humanitarnych może mieć negatywny wpływ na świadczenie pomocy humanitarnej i narazić na niebezpieczeństwo ludność cywilną. Siły NATO bądź dowodzone przez NATO zgodnie ze swoimi uprawnieniami mogą odegrać ważną rolę wnosząc swój wkład w przygotowanie bezpiecznego i pewnego środowiska. W wyjątkowych okolicznościach, kierując się względami humanitarnymi, NATO może również odpowiedzieć na prośby o pomoc ze strony uczestników akcji humanitarnej. NATO uznaje, że należy stosować wszelkie dostępne środki aby uniknąć, pomniejszyć i złagodzić szkody ponoszone przez uczestników akcji humanitarnych, zgodnie z punktem 7. niniejszych zaleceń.

18. Wnioski płynące z OLC: NATO wyciągnie i wdroży wnioski płynące z ochrony ludności cywilnej, z uwzględnieniem wrażliwej problematyki płci, we wszystkich rejonach związanych z operacjami i misjami oraz z ćwiczeniami i działalnością edukacyjną. Wspólnie z krajami partnerskimi uczestniczącymi w operacjach NATO powinno w stosownych przypadkach nadal prowadzić dyskusję nad wnioskami płynącymi z OLC i nad najlepszymi doświadczeniami wyniesionymi z tych operacji. Co więcej, zgodnie z punktem 13. niniejszych wskazówek, NATO może dążyć do włączenia do dyskusji i dzielić się wnioskami oraz najlepszymi doświadczeniami z innymi krajami partnerskimi i organizacjami międzynarodowymi, jako że ma to wpływ na poprawę kompatybilności operacyjnej partnerów.

19. Komunikacja strategiczna: Przyjęcie strategii zrozumiałego komunikowania i klarownej informacji publicznej dotyczącej OLC jest niezwykle istotne dla potrzymania wiarygodności operacji i misji. NATO dołoży wszelkich starań by informować władze kraju-gospodarza, miejscową ludność i media o znanych przypadkach ofiar wśród ludności cywilnej. Ponadto, NATO powinno w stosownych przypadkach informować władze kraju-gospodarza, miejscową ludność i organizacje społeczeństwa obywatelskiego o krokach podjętych w celu ochrony ludności cywilnej. Donosząc jako pierwsze o faktach NATO może przeciwstawić się rozpowszechnianiu fałszywych informacji, zademonstrować komunikacyjną przejrzystość i wzmocnić swoją wiarygodność.

20. NATO-wski szczebel dowodzenia i wspólne ćwiczenia wojskowe: Podczas wspólnych ćwiczeń obejmujących NATO-wski szczebel dowodzenia zachęca się Sojuszników i władze NATO by w stosownych przypadkach nadal uwzględniały elementy OLC jako część szerszego scenariusza ćwiczeń. Posłuży to jako narzędzie podnoszenia na wyższych szczeblach Sojuszu świadomości potencjalnego ryzyka zagrażającego ludności cywilnej w czasie konfliktu i zmieni na korzyść sposób myślenia o POL wśród wojskowych i cywilnych przywódców NATO.

21. Szkolenie sił uczestniczących w operacjach i misjach prowadzonych bądź dowodzonych przez NATO: Placówki edukacyjne i szkoleniowe NATO (NETFs – od ang.: NATO Education and Training Facilities) powinny nadal opracowywać na poziomie strategicznym i operacyjnym poszczególne, związane z OLC komponenty programowe szkolenia, uwzględniające odmienność oddziaływania konfliktów na kobiety, na mężczyzn, na dziewczęta i na chłopców. Przy wprowadzaniu konkretnych programów, planów, zajęć i imprez poświęconych nauczaniu, szkoleniu, ćwiczeniom i opiniowaniu faktów (ETEE – od ang.: Education, Training, Exercises, and Evaluation) rozważy się optymalne użycie dostępnych zasobów. Sojusz będzie nadal używał NETFs, ośrodków doskonalenia akredytowanych przy NATO (CoEs – od ang.: Centres of Excellence) i uznawanych przez NATO partnerskich ośrodków ćwiczeń i szkoleń (PTECs – od ang.: Partnership Training and Education Centres) zgodnie możliwościami wynikającymi z zakresu ich uprawnień, w domenie ich wysokich kwalifikacji, przy akceptacji ich pomysłów i inicjatyw politycznych przez Komitet Wojskowy Rady Północnoatlantyckiej (MC/NAC – od ang.: Military Committee/ North Atlantic Council). Sojusz będzie również wykorzystywał narodowe i wielonarodowe instytucje szkoleniowe krajów członkowskich NATO oraz inne placówki należące do krajów partnerskich i podmiotów spoza NATO (NNEs – od ang.: NON NATO Entities), których uzupełniające aktywa szkoleniowe odpowiadają NATO-wskim wymogom ETEE i jeżeli będzie to zgodne z procedurami i standardami Sojuszu.

22. Szkolenie sił lokalnych: Jeśli szkolenie miejscowych sił bezpieczeństwa jest prowadzone z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej, NATO powinno dzielić się z nimi swoją wiedzą praktyczną i najlepszymi doświadczeniami w zakresie OLC, w szczególności wiedzą o łagodzeniu szkód i krzywd doznawanych przez ludność cywilną obejmując tym zasady polityczne i zalecenia z zakresu traktowania kobiet, zalecenia dotyczące pokoju i bezpieczeństwa, dzieci jako ofiar w konfliktach zbrojnych i związanej z tymi konfliktami przemocy seksualnej wobec odmiennej płci, a w stosownych przypadkach – powinno dzielić się wiedzą o stosowaniu międzynarodowych praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego. Jeśli jest to zlecone przez Radę Północnoatlantycką, szkolenie lokalnych sił bezpieczeństwa może obejmować przeszkolenia miejscowej policji przez policję porządkową (SP – od ang.: Stability Policing), co może mieć szczególnie istotne znaczenie dla ochrony ludności cywilnej w czasie konfliktu lub po jego zakończeniu.

23. Budowanie potencjału obrony i bezpieczeństwa: Zgodnie z potrzebami wnioskującego kraju, doradztwo, pomoc, wsparcie, szkolenie i edukacja, przewidziane jako część pakietu budowania potencjału obrony i bezpieczeństwa, mogą zawierać elementy dotyczące OLC, w szczególności aktualne wskazówki polityczne i zalecenia NATO w kwestiach traktowania kobiet, pokoju i bezpieczeństwa, dzieci jako ofiar w konfliktach zbrojnych i związanej z tymi konfliktami przemocy seksualnej wobec odmiennej płci. W stosownych przypadkach, mogą zawierać również wiedzę o stosowaniu międzynarodowych praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego.

24. Narzędzia i programy partnerskie: Możliwości w zakresie OLC są przedmiotem wspólnego zainteresowania krajów sojuszniczych i partnerskich. Zachęca się kraje partnerskie zainteresowane rozwijaniem wraz z NATO kompatybilności operacyjnej w zakresie OLC do użycia partnerskich programów, narzędzi tudzież mechanizmów i uczynienia z zasad związanych z OLC części własnych celów i przedsięwzięć. W zestawie elementów współpracy partnerskiej (Partnership Cooperation Menu) należałoby rozważyć rozszerzenie ofert szkoleniowych związanych z OLC, dołączając do nich takie zagadnienia jak łagodzenie szkód doznanych przez ludność cywilną oraz identyfikowanie nieszczęśliwych wypadków.

Źródło: http://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_133945.htm?selectedLocale=en