Badanie ma przede wszystkim odpowiedzieć na pytania o skalę, strukturę i charakter powrotów migracyjnych Polek i Polaków oraz jakie czynniki i warunki sprzyjają reemigracji. Celem jest też wsparcie projektowania polityk publicznych.

Według raportu najważniejsze kierunki zagranicznych wyjazdów to przede wszystkim kraje Unii Europejskiej, a w nich szczególnie:

• Wielka Brytania
• Niemcy
• Irlandia
• Holandia
• Norwegia (spoza UE)

Powroty z kolei dotyczą w dużej mierze tych samych krajów, do których migrowano najczęściej.

Wielka Brytania stała się najważniejszym krajem migracji po rozszerzeniu UE, a także kluczowym krajem powrotów po Brexicie, kiedy zwiększyła się liczba decyzji o reemigracji. Niemcy natomiast – wobec liberalizacji dostępu do rynku pracy – utrzymują największą liczebność polskiej społeczności, pozostając stabilnym kierunkiem zarówno emigracji, jak i powrotów ze względu na bliskość geograficzną oraz transgraniczny charakter mobilności.

Wyniki badań wskazują, że powroty migrantek i migrantów do Polski mają charakter bardzo złożony. Decyzje o reemigracji wynikają z nakładania się kilku czynników: rodzinnych, społecznych i zawodowych, a nie wyłącznie z przesłanek ekonomicznych. To więzi rodzinne i społeczne najczęściej inicjują decyzję o powrocie. Jednocześnie reemigracja obejmuje często całe rodziny, co tworzy dodatkowe potrzeby związane z edukacją dzieci, opieką zdrowotną czy dostępem do usług wspierających adaptację.

Kluczowe wyzwania, z jakimi mierzą się migrantki i migranci powracający do kraju, mają charakter systemowy. Najczęściej dotyczą one zderzenia z procedurami administracyjnymi, funkcjonowania w systemie edukacji oraz ponownej integracji na rynku pracy. Usprawnienia dotyczące tych obszarów będą mieć znaczący wpływ na długoterminową decyzję o pozostaniu w Polsce i redukują ryzyko ponownego wyjazdu.

W raporcie wykazano również, że powroty, nawet jeśli nieco zwiększy się ich intensywność, nie będą wystarczająco masowe, by rozwiązać kłopoty demograficzne Polski. Mogą natomiast przyczynić się do rozwoju, a wsparcie dla powracających powinno być oferowane nie tylko na poziomie ogólnokrajowym, lecz także regionalnym i lokalnym np. w dużych miastach.

Szczególnie istotnym wnioskiem raportu jest to, że powroty migrantek i migrantów należy postrzegać jako obszar o wysokim potencjale rozwojowym dla państwa. Osoby powracające dysponują doświadczeniem transnarodowym, kompetencjami językowymi i międzykulturowymi oraz wiedzą zdobywaną w innych systemach instytucjonalnych. Ten kapitał może wzmacniać polski rynek pracy, sektor publiczny i społeczeństwo obywatelskie, pod warunkiem istnienia otoczenia instytucjonalnego, które nie utrudnia, lecz ułatwia ponowne funkcjonowanie w kraju.

Wnioski z badań wskazują na zasadność stworzenia spójnego, skoordynowanego i dostępnego systemu wsparcia dla migrantek i migrantów powracających do Polski, obejmujący przejrzystą informację, uproszczone procedury administracyjne oraz międzyinstytucyjną koordynację działań — tak, aby powrót do kraju nie wymagał „zaczynania od zera”, lecz był realną, stabilną i administracyjnie wykonalną ścieżką życiową.