Stanowisko Rady Fiskalnej (RF) z 15 kwietnia 2026 r. dotyczące klauzuli obronnej w stabilizującej regule wydatkowej (SRW) i projektu zmian tej klauzuli wynika z przyjętych niewłaściwych założeń, które prowadzą do niewłaściwej interpretacji sposobu funkcjonowania zarówno krajowych reguł, jak i unijnych zasad nadzoru budżetowego (reguł UE). Zwracamy uwagę w szczególności na:

1. Sposób funkcjonowania SRW i zasad nadzoru budżetowego (reguł UE)

• SRW zapewnia zgodność polityki fiskalnej z regułami UE oraz zobowiązaniami traktatowymi Polski poprzez zawarty w niej mechanizm korygujący, który dostosowuje tempo wzrostu wydatków SRW do rekomendowanego przez Radę Ecofin w ramach procedury nadmiernego deficytu (EDP). Każda zmiana SRW jest notyfikowana do Komisji Europejskiej (KE). Wszystkie dotychczasowe modyfikacje były przyjmowane przez KE bez zastrzeżeń. Również aktualna zmiana, która została już raz uchwalona w zawetowanej ustawie z dnia 27 lutego 2026 r. o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE, nie wzbudziła uwag.
• Aktywowanie przez Radę Ecofin krajowej klauzuli wyjścia (NEC) w lipcu 2025 r. umożliwia odejście od rekomendowanej przez Radę UE ścieżki wydatków do wysokości przyrostu wydatków na obronność w stosunku do sytuacji przed wojną w Ukrainie, czyli w 2021 r. Elastyczność wynikająca z NEC jest uwzględniona w mechanizmie korygującym SRW.
• Konsolidacja fiskalna wynikająca z przepisów UE dotyczy wyniku sektora instytucji rządowych i samorządowych w ujęciu ESA2010 (co oznacza konieczność posługiwania się danymi/statystykami w ujęciu memoriałowym, a nie danymi bazującymi na metodyce kasowej). Klauzula obronna w SRW zapewnia większą spójność SRW z regułami unijnymi. Zarzuty Rady dotyczące sposobu stosowania klauzuli obronnej nie odnoszą się więc do SRW, lecz de facto do logiki reguł UE, które zakładają ocenę stanu finansów publicznych opartą na jednolitej dla wszystkich krajów UE koncepcji rachunków narodowych (ESA2010) w ujęciu memoriałowym.

2. Sposób funkcjonowania klauzuli obronnej w SRW i regułach UE oraz procesu budżetowego

• Istniejąca od 2024 r. na poziomie limitu wydatkowego SRW klauzula obronna nie służy zwiększaniu przestrzeni wydatkowej na obronność, lecz koryguje różnice pomiędzy krajowym (kasowym) i unijnym (memoriałowym) ujęciem wydatków obronnych. Różnice te wynikają z faktu, że w przypadku m.in. zakupu sprzętu wojskowego, wydatek - w ujęciu memoriałowym - rejestrowany jest w momencie dostarczenia zamówionego sprzętu, a nie w momencie dokonania płatności, w tym zaliczek – jak w przypadku metody kasowej. Wszystkie kasowe wydatki obronne są uwzględniane w limicie SRW i są planowane oraz wykonywane zgodnie z obowiązującymi przepisami i w ich ramach.
• Obecna korekta klauzuli obronnej w SRW, odnosząca się do wykonania wydatków z lat wcześniejszych, zaburza spójność działania mechanizmu korygującego SRW z regułami UE (aktualnie z rekomendowaną ścieżką wydatków).
• Jednoroczny charakter klauzuli obronnej w SRW nie tworzy „przestrzeni” dla wydatków w kolejnych latach.
• Z uwagi na konstrukcję klauzuli obronnej w SRW oraz unijnej klauzuli NEC, mechanizmy te nie mogą być traktowane ani sumarycznie ani jako dublujące się. Mają one charakter kaskadowy i służą uspójnieniu krajowych i unijnych ram fiskalnych, a nie kumulowaniu wyjątków.
• Zarówno reguły na poziomie unijnym, jak i SRW nie przesądzają o kierunkowym (funkcyjnym) podziale kwoty wydatków (na poszczególne tytuły wydatkowe).

3. Definicję wydatków obronnych w SRW i mechanizmów zabezpieczających

• W UE - czyli też w Polsce - obowiązują jednolite regulacje dotyczące definicji (klasyfikacji) wydatków publicznych wg funkcji COFOG¹, w tym wydatków na obronę narodową, które są stosowane bezpośrednio i jednakowo we wszystkich państwach członkowskich.
• Dane dotyczące podmiotów objętych klauzulą obronną w ujęciu kasowym są dostępne w ramach procesu opracowywania ustawy budżetowej.
• W polskich ramach fiskalnych istnieją również inne reguły fiskalne (poza SRW) oraz zasady konstruowania budżetów i mechanizmy zabezpieczające pominięte w analizie Rady.

W świetle przedstawionych argumentów, szczegółowo omówionych w załączonych wyjaśnieniach MF, nieuzasadnione są postulaty sformułowane przez Radę Fiskalną, dotyczące konieczności:

1. utrzymania mechanizmu korekt ex post jako zabezpieczenia przed błędami prognoz – gdyż obecna korekta klauzuli obronnej w SRW, odnosząca się do wykonania wydatków z lat wcześniejszych, zaburza spójność działania mechanizmu korygującego SRW z regułami UE (aktualnie z rekomendowaną ścieżką wydatków);

2. precyzyjnego zdefiniowania, na poziomie ustawy lub aktu wykonawczego, wydatków na cele obronne – gdyż w UE obowiązują już jednolite regulacje dotyczące definicji (klasyfikacji) wydatków publicznych wg funkcji COFOG, w tym wydatków na obronę narodową, które są stosowane bezpośrednio i jednakowo we wszystkich państwach członkowskich;

3. uniknięcia nakładania się unijnej klauzuli NEC i krajowej klauzuli obronnej – gdyż z uwagi na konstrukcję klauzuli obronnej w SRW oraz unijnej klauzuli NEC, mechanizmy te nie mogą być traktowane ani sumarycznie ani jako dublujące się. Mają one charakter kaskadowy i służą uspójnieniu krajowych i unijnych ram fiskalnych, a nie kumulowaniu wyjątków;

4. rezygnacji z mechanizmów destabilizujących SRW poprzez przesuwanie przestrzeni fiskalnej w czasie i wzmacniających ryzyko cyklu typu „boom-bust” – gdyż reguły unijne, z którymi jest spójna SRW, zakładają stopniowe, a nie skokowe dostosowanie fiskalne oraz oparcie konsolidacji na ujęciu memoriałowym, bez uwzględniania ewentualnych różnic w stosunku do podejścia kasowego;

5. przeprowadzenia pogłębionych analiz symulacyjnych działania klauzuli obronnej w średnim i długim okresie – gdyż klauzula obronna w SRW ma charakter jednoroczny i nie tworzy przestrzeni wydatkowej w kolejnych latach, a jej celem jest korekta różnic pomiędzy krajowym (kasowym) i unijnym (memoriałowym) ujęciem wydatków obronnych;  

6. zapewnienia, aby wszelkie zmiany w klauzuli obronnej były poprzedzone oceną ich wpływu na dług publiczny, średniookresową ścieżkę wydatków oraz zgodność z celem stabilizującym reguły – gdyż SRW zapewnia zgodność polityki fiskalnej z regułami UE oraz zobowiązaniami traktatowymi Polski poprzez zawarty w niej mechanizm korygujący, który dostosowuje tempo wzrostu wydatków SRW do rekomendowanego przez Radę Ecofin w ramach procedury EDP. Dodatkowo, w polskich ramach fiskalnych istnieją również inne reguły fiskalne (poza SRW) oraz zasady konstruowania budżetów i mechanizmy zabezpieczające.