Integracja ta jest osiągana poprzez ustanowienie efektywnej współpracy transgranicznej między bezpośrednimi Partnerami IPCEI - co do zasady projekt musi dotyczyć co najmniej czterech państw członkowskich.

Każdy projekt IPCEI ma mieć znaczny i trwały wpływ zwiększenia konkurencyjności gospodarki i rozwój społeczeństwa UE. Poszczególne elementy projektu zintegrowanego IPCEI, na które składają się pojedyncze projekty podmiotów aplikujących o wsparcie, mogą odnosić się do odrębnych elementów łańcucha dostaw, ale muszą wzajemnie się uzupełniać i wnosić istotną wartość dodaną w realizację ważnego europejskiego celu strategicznego, określonego w ramach danego IPCEI.

Zintegrowany projekt stanowi zbiór pojedynczych przedsięwzięć (projektów) funkcjonujących we wspólnej strukturze organizacyjnej, planie działania lub programie, które realizują ten sam cel i są oparte na spójnym, systemowym podejściu.

Jakie korzyści daje IPCEI?

• Kraje członkowskie mogą udzielać większego niż zwykle wsparcia finansowego wnioskodawcom biorącym udział w IPCEI - projekty IPCEI mogą uzyskać pomoc w wysokości do 100% luki finansowej (funding gap) liczonej dla szerokiego zakresu kosztów kwalifikowanych
• Wnioskodawcy mogą szybciej rozwijać innowacje, których wdrożenie normalnie trwałoby latami.
• Projekty IPCEI tworzą ekosystem firm i instytucji sprzyjający nawiązywaniu międzynarodowej współpracy
• UE wzmacnia swoją konkurencyjność i bezpieczeństwo technologiczne, uniezależniając się od dostawców spoza Europy.

Do kogo kierowany jest IPCEI?

Mechanizm IPCEI skierowany jest bezpośrednio do przedsiębiorstw zarówno dużych, średnich jak i małych, które prowadzą działalność badawczo-rozwojową, inwestycyjną lub produkcyjną w obszarach strategicznych dla UE, ale również do organizacji badawczych jako partnerów projektów, którzy mogą uczestniczyć w pracach badawczo-rozwojowych i transferze technologii. W zależności od zaangażowania w zintegrowany projekt IPCEI, wyróżnia 3 statusy podmiotów.

Jakie działania mogą być finansowane?

Uczestnik bezpośredni ma możliwość realizacji trzech rodzajów projektów, tj.:

1. projektu w zakresie działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej (BRI), który musi mieć wyraźnie innowacyjny charakter lub wnosić istotną wartość dodaną w tej dziedzinie w świetle najnowszych osiągnięć w danym sektorze.
2. projektu obejmującego pierwsze zastosowanie w przemyśle (FID), który musi umożliwiać rozwijanie nowych produktów bądź usług o wysokiej zawartości badawczej i innowacyjnej lub wprowadzenie całkowicie innowacyjnych procesów produkcyjnych
3. projektu infrastrukturalnego w dziedzinie środowiska, energii, transportu, zdrowia lub cyfrowej, w zakresie, w jakim nie są objęte pkt i oraz ii, muszą:
   1. albo mieć duże znaczenie dla strategii UE w zakresie środowiska, klimatu, energii (w tym bezpieczeństwa dostaw energii), transportu, zdrowia, przemysłu lub dziedziny cyfrowej,
   2. albo wnosić znaczny wkład w rynek wewnętrzny, w tym w odniesieniu do tych sektorów, ale bez ograniczania wyłącznie do nich, i mogą być finansowane do czasu uzyskania pełnej operacyjności od momentu powstania.

Pierwsze zastosowanie w przemyśle (first industrial deployment – „FID”), oznacza rozbudowę instalacji pilotażowych, zakładów demonstracyjnych lub opracowanie całkowicie nowej aparatury i urządzeń w ramach etapów następujących po etapie linii pilotażowej w tym fazę testów oraz zwiększanie skali produkcji seryjnej, ale nie zastosowanie do produkcji masowej ani działalności handlowej. Koniec pierwszego zastosowania w przemyśle ustala się z uwzględnieniem m.in. odpowiednich wskaźników efektywności związanych z działalnością BRI, wskazujących na zdolność do rozpoczęcia produkcji masowej. Działania w zakresie pierwszego zastosowania w przemyśle mogą być finansowane z wykorzystaniem pomocy państwa, o ile wspomniane pierwsze zastosowanie w przemyśle wynika z działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej („BRI”) oraz o ile ono samo zawiera znaczący element BRI, który jest integralną i niezbędną częścią pomyślnej realizacji projektu. Pierwszego zastosowania w przemyśle nie musi dokonywać ten sam podmiot co podmiot, który prowadził działalność BRI, o ile uzyska on prawa do wykorzystania wyników wcześniejszej działalności BRI oraz o ile zarówno działalność BRI, jak i pierwsze zastosowanie w przemyśle są opisane w projekcie.

Partner stowarzyszony ma możliwość realizacji projektu badawczo-rozwojowego w zakresie:

1. badań przemysłowych, które oznaczają badania planowane lub badania krytyczne mające na celu zdobycie nowej wiedzy i umiejętności celem opracowania nowych produktów, procesów lub usług lub mające na celu wprowadzenie znaczących ulepszeń do istniejących produktów, procesów lub usług, w tym produktów, procesów lub usług cyfrowych, w dowolnej dziedzinie, dowolnej branży lub dowolnym sektorze.
2. eksperymentalnych prac rozwojowych, które oznaczają zdobywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnych aktualnie umiejętności i wiedzy oraz innych stosownych umiejętności i wiedzy w celu opracowania nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług, w tym produktów, procesów lub usług cyfrowych, w dowolnej dziedzinie, dowolnej branży lub dowolnym sektorze.

Proces oceny projektów IPCEI

Proces identyfikacji, oceny oraz zatwierdzania projektów realizowanych w ramach mechanizmu IPCEI ma charakter wieloetapowy i obejmuje zarówno działania na poziomie krajowym, jak i unijnym. Jego celem jest wyłonienie projektów o istotnym znaczeniu strategicznym dla Unii Europejskiej, zapewnienie ich spójności systemowej oraz zgodności planowanego wsparcia z przepisami UE dotyczącymi pomocy państwa.

Proces rozpoczyna się od zaproszenia do wyrażenia zainteresowania udziałem w naborze, kierowanego do potencjalnych wnioskodawców. Na tym etapie podmioty składają skrócone wnioski preselekcyjne, które podlegają wstępnej ocenie przez państwo członkowskie. Ocena ta ma na celu identyfikację projektów spełniających podstawowe kryteria IPCEI, w szczególności w zakresie innowacyjności, znaczenia systemowego oraz zgodności z celami danej inicjatywy. Wybrane projekty zapraszane są następnie do złożenia szczegółowych wniosków projektowych, obejmujących pełne portfolio projektu, w tym opis technologii, plan realizacji, powiązania z innymi projektami oraz analizę luki finansowej. Równolegle prowadzone są działania typu „matchmaking”, polegające na spotkaniach i warsztatach umożliwiających nawiązywanie współpracy pomiędzy projektami z różnych państw członkowskich oraz budowę spójnych europejskich łańcuchów wartości.

Na kolejnym etapie następuje wspólne doprecyzowanie zakresu i celów IPCEI przez państwa członkowskie oraz zaangażowane podmioty, a także przygotowanie struktury projektu, w tym określenie ról poszczególnych Partnerów (w ramach tzw. chapeau oraz udział wspólny). Potencjalni bezpośredni Partnerzy IPCEI przygotowują następnie kompletne dokumenty projektowe. Po stronie unijnej proces obejmuje prenotyfikację projektu do Komisji Europejskiej, umożliwiającą wstępną ocenę zgodności projektu z warunkami IPCEI, a następnie formalną notyfikację pomocy publicznej. Komisja Europejska dokonuje oceny projektu pod kątem spełnienia kryteriów określonych w Komunikacie IPCEI, w szczególności w zakresie konieczności i proporcjonalności pomocy publicznej oraz występowania istotnych pozytywnych efektów ubocznych dla Unii.

Proces kończy się wydaniem przez Komisję Europejską decyzji zatwierdzającej pomoc państwa dla IPCEI, po której następuje krajowa decyzja o udzieleniu wsparcia oraz wdrożenie projektu przez instytucje zarządzające i beneficjentów.

Finansowanie uczestników

Projekty IPCEI finansowane są z budżetów krajowych, a udzielanie pomocy publicznej możliwe jest w większym zakresie, niż zazwyczaj dopuszczają to unijne przepisy o konkurencji. Każdy kraj członkowski finansuje je we własnym zakresie. Dofinansowanie mogą otrzymać projekty IPCEI, stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. b Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, dla których to Komisja Europejska wydała pozytywną decyzję dopuszczającą udzielenie pomocy publicznej. Każdy projekt musi zawierać uzasadnienie potrzeby finansowania projektu ze środków publicznych – należy wskazać jakie są istotne niedoskonałości lub braki systemowe napotkane w funkcjonowaniu rynku lub wyzwania społeczne, a których nie można rozwiązać w inny sposób (należy pamiętać, że nie chodzi jedynie o korzyści dla pojedynczej firmy, ale o dobrobyt społeczny). 

Chociaż nie ma określonej stawki finansowania, IPCEI mogą pokrywać wyłącznie koszty kwalifikowane proponowanych projektów oraz lukę w ich finansowaniu do poziomu 100%. Maksymalny dozwolony poziom pomocy ustalany jest w odniesieniu do zidentyfikowanej luki finansowej w odniesieniu do kosztów kwalifikowanych. Jeżeli jest to uzasadnione analizą luki finansowej, intensywność pomocy może obejmować wszystkie koszty kwalifikowane. Luka finansowa odnosi się do różnicy między dodatnimi i ujemnymi przepływami pieniężnymi w okresie trwania inwestycji, zdyskontowanych do ich bieżącej wartości na podstawie odpowiedniego współczynnika dyskontowego odzwierciedlającego stopę zwrotu niezbędną dla beneficjenta do realizacji projektu, w szczególności w świetle związanego z nim ryzyka. należy wykazać, iż projekt nie zostałby zrealizowany bez wsparcia państwa, ponieważ wykazuje lukę finansową (od początku prac badawczo-rozwojowych, a także włączając fazę produkcji masowej).

Koszty kwalifikowane projektów IPCEI:

Koszty kwalifikowane są określone w załączniku o Komunikatu 2021/C 528/02 i obejmują min:

1. Studia wykonalności, w tym wstępne badania techniczne oraz koszty uzyskania pozwoleń niezbędnych do realizacji projektu.
2. Koszty aparatury i sprzętu (w tym instalacji i pojazdów transportowych) w zakresie i przez okres, w jakim są one wykorzystywane na potrzeby projektu. Jeśli aparatura i sprzęt nie są wykorzystywane na potrzeby projektu przez cały okres ich użytkowania, za koszty kwalifikowalne uznaje się tylko koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu obliczone na podstawie dobrych praktyk księgowych.
3. Koszty nabycia (lub budowy) budynków, infrastruktury i gruntów w zakresie i przez okres, w jakim są one wykorzystywane na potrzeby projektu. W przypadku gdy koszty te ustalane są w oparciu o koszty przekazania na zasadach komercyjnych lub faktycznie poniesione koszty kapitałowe, w przeciwieństwie do kosztów amortyzacji, od luki w finansowaniu należy odjąć – ex ante bądź ex post – wartość końcową gruntów, budynków lub infrastruktury.
4. Koszty innych materiałów, zaopatrzenia i podobnych produktów niezbędnych do realizacji projektu.
5. Koszty uzyskania, walidacji i obrony patentów i innych wartości niematerialnych i prawnych. Koszty badań wykonywanych na podstawie umowy, wiedzy i patentów zakupionych lub użytkowanych na podstawie licencji udzielonej przez źródła zewnętrzne w warunkach pełnej konkurencji oraz koszty doradztwa i równorzędnych usług wykorzystywanych wyłącznie na potrzeby projektu.
6. Koszty personelu i administracyjne (w tym koszty pośrednie) poniesione bezpośrednio w związku z działalnością badawczą, rozwojową i innowacyjną (BRI), w tym dotyczącą pierwszego zastosowania w przemyśle, bądź – w przypadku projektów infrastrukturalnych – poniesione w trakcie budowy tej infrastruktury.
7. W przypadku pomocy na rzecz projektu mającego na celu pierwsze zastosowanie w przemyśle – wydatki kapitałowe i operacyjne w zakresie i przez okres wykorzystany na realizację projektu, o ile wspomniane zastosowanie w przemyśle wynika z działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej (BRI) oraz o ile ono samo zawiera znaczący element BRI, który jest integralną i niezbędną częścią pomyślnej realizacji projektu. Wydatki operacyjne muszą być związane z tym właśnie elementem projektu.
8. W uzasadnionych przypadkach akceptowane mogą być również inne koszty, jeśli są one nierozłącznie powiązane z realizacją projektu, z wyjątkiem kosztów operacyjnych nieobjętych lit. g).

Więcej informacji o IPCEI:

• Projekty IPCEI zostały zdefiniowane w art. 107 ust. 3 lit. b Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w rozdziale dot. reguł konkurencji

• KOMUNIKAT KOMISJI (2021/C 528/02) Kryteria analizy zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy państwa na wspieranie realizacji ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania

• Zbiór informacji o IPCEI