1. Zakres tematyczny

IPCEI CRM obejmuje działania badawczo-rozwojowe i innowacyjne (BRI) oraz pierwsze wdrożenia przemysłowe (FID), koncentrując się zarówno na opracowywaniu nowych projektów technologicznych i ulepszeń istniejących rozwiązań w całym łańcuchu wartości. Zakres obejmuje zabezpieczenie dostaw kluczowych surowców dla zielonej i cyfrowej transformacji, przemysłu obronnego oraz technologii kosmicznych. Struktura projektu opiera się na trzech strumieniach działań (workstreamech - WS), które odpowiadają na wyzwania w całym łańcuchu wartości, wspierają współpracę transgraniczną i generują efekty w skali UE:

1. Innowacyjne metody wydobycia surowców krytycznych ze źródeł pierwotnych, w szczególności z wykorzystaniem AI, automatyzacji i cyfryzacji (WS1)

• Metody ekstrakcji z AI: Inteligentne, autonomiczne i zrobotyzowane technologie wydobywcze oraz zaawansowane rozwiązania eksploracyjne i geomodelowanie w trudnych warunkach geologicznych..
• Automatyzacja i cyfryzacja: Cyfrowe bliźniaki (Digital Twins) do kontroli operacji, utrzymanie predykcyjne oraz autonomiczne zarządzanie flotą maszyn.
• Integracja danych i czujniki: Analityka Big Data w czasie rzeczywistym, integracja danych geologicznych i operacyjnych, optymalizacja procesów przez AI oraz zaawansowane systemy pomiarowe i zdalna diagnostyka infrastruktury.

2. Odzysk surowców krytycznych z niezagospodarowanych źródeł wtórnych, takich jak złoża antropogeniczne i inne strumienie odpadów (WS2)

• Eksploracja składowisk z wykorzystaniem technologii AI: Inwentaryzacja i szacowanie potencjału historycznych hałd antropogenicznych oraz odpadów przemysłowych z wykorzystaniem analiz danych i nowoczesnych metod eksploracyjnych.
• Waloryzacja pozostałości procesowych: Zagospodarowanie wcześniej niewykorzystywanych frakcji odpadowych oraz zwiększenie wykorzystania surowców wtórnych w europejskich łańcuchach wartości.
• Odzysk ze źródeł antropogenicznych: Rozwój innowacyjnych technologii odzysku surowców krytycznych z odpadów górniczych, przemysłowych, baterii oraz innych złożonych strumieni odpadowych..

3. Innowacyjne przetwarzanie surowców krytycznych pochodzących ze źródeł pierwotnych i wtórnych (WS3)

• Zrównoważona przetwarzanie surowców: Innowacyjne i niskoemisyjne technologie przetwarzania oraz wzbogacania surowców krytycznych ze źródeł pierwotnych i wtórnych.
• Innowacyjna metalurgia i rafinacja: Zaawansowane procesy przetwarzania i oczyszczania metali oraz materiałów o wysokiej czystości, zwiększające efektywność materiałową i energetyczną..
• Procesy piro- i hydrometalurgiczne: Rozwój innowacyjnych metod hydrometalurgicznych, elektrochemicznych i innych nowoczesnych technologii odzysku i przetwarzania CRM.
• Źródła alternatywne i produkty uboczne: Odzysk CRM jako produktów ubocznych procesów przemysłowych oraz rozwój technologii przetwarzania alternatywnych źródeł surowców krytycznych.

Specyficzne wyzwania w obszarze recyklingu baterii litowo-jonowych (Li-ion):

• Automatyczne sortowanie: Szybka identyfikacja i separacja różnych chemii (LFP vs NMC vs LCO) dla zachowania rentowności procesów.
• Innowacyjne procesy odzysku: Rozwój niskoenergetycznych i selektywnych metod odzysku materiałów aktywnych oraz surowców krytycznych z baterii.
• Produkcja materiałów battery-grade: : Zaawansowane procesy oczyszczania umożliwiające uzyskanie materiałów o jakości wymaganej dla nowych baterii.Elastyczność technologiczna: Rozwój modułowych i adaptacyjnych instalacji umożliwiających przetwarzanie różnych obecnych i przyszłych chemii ogniw.

2. Cele strategiczne

Główne cele strategiczne IPCEI CRM obejmują:

• Wzmocnienie suwerenności przemysłowej i technologicznej: Redukcja strategicznej zależności od krajów trzecich, które wykorzystują kontrolę nad łańcuchami dostaw jako narzędzie geopolityczne, oraz budowa odporności gospodarczej UE poprzez rozwój własnych zdolności przemysłowych.
• Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw surowców (CRMA 2030): Wsparcie realizacji unijnych celów na 2030 rok dla surowców strategicznych: zabezpieczenie co najmniej 10% unijnego zużycia z wydobycia w UE, 40% z przetwarzania w UE, 25% z recyklingu w UE oraz ograniczenie dostaw z pojedynczego kraju trzeciego do maksymalnie 65% – na potrzeby transformacji zielonej, cyfrowej, przemysłu obronnego i technologii kosmicznych.
• Przezwyciężanie niedoskonałości rynkowych i systemowych: Interwencja publiczna w obszarach, gdzie same siły rynkowe nie sprzyjają bezpieczeństwu dostaw, mająca na celu zmianę struktury rynku, budowę odporności oraz zmobilizowanie sektora prywatnego dzięki spójnej wizji gospodarczej.
• Wsparcie strategicznych polityk i inicjatyw UE: Bezpośrednie wpisanie się w cele Europejskiego Zielonego Ładu, planu REPowerEU, ResourceEU,  Strategii Wodorowej, a także nowych ram polityki przemysłowej: Competitiveness Compass 2025, Clean Industrial Deal oraz planu obronnego REArm Europe Plan.
• Stymulowanie innowacji i konkurencyjności przemysłu: Promowanie badań i innowacji w zakresie zrównoważonych technologii górniczych, przetwórczych i recyklingowych, co przełoży się na wzrost zatrudnienia i globalną konkurencyjność europejskiego sektora surowcowego.

3. Wyzwania rynkowe

Inicjatywa IPCEI CRM jest niezbędna do pokonania barier takich jak:

• Zależność od dostawców zewnętrznych i ryzyka geopolityczne: Ekstremalnie wysoka zależność UE od importu (między 75% a 100% dostaw dla wielu surowców krytycznych), narażająca europejski przemysł na zmienność cenową oraz ryzyko politycznego wykorzystania tych zależności przez kraje trzecie.
• Nadmierna globalna koncentracja łańcucha dostaw: Dominacja pojedynczych państw w kluczowych segmentach (np. Chiny odpowiadające za ok. 75% produkcji ogniw Li-ion oraz ok. 90% procesów rafinacji metali ziem rzadkich), co przy zmieniających się sojuszach zagraża bezpieczeństwu ekonomicznemu Europy.
• Wysokie ryzyko kapitałowe i zawodność sił rynkowych: Potrzeba ogromnych nakładów finansowych na innowacyjne projekty o długim okresie zwrotu. Samodzielne mechanizmy rynkowe nie sprzyjają bezpieczeństwu dostaw, gdy zewnętrzni gracze zyskują przewagę dzięki agresywnej polityce przemysłowej, co hamuje inwestycje prywatne bez wsparcia publicznego.
• Luki w unijnym potencjale przetwórczym wobec rosnącego popytu: Udział UE w globalnej produkcji mineralnej wynosi poniżej 5%, podczas gdy prognozowane jest dwukrotne zwiększenie światowego zużycia surowców do 2060 roku, co drastycznie pogłębia deficyt strategiczny w obliczu transformacji zielonej, cyfrowej oraz rosnących potrzeb obronnych.

4. Harmonogram

Czerwiec – Październik 2026: Faza projektowania (Etap I): Faza ta obejmuje dopracowanie zakresu (scoping), identyfikację luk rynkowych, definiowanie projektów oraz krajowe konsultacje z przemysłem.

Listopad 2026 – Marzec 2027: Faza projektowania (Etap II): Państwa Członkowskie ogłaszają nabory wniosków (calls for expressions of interest) i selekcjonują projekty krajowe do procesu kojarzenia (matchmaking). Na poziomie UE trwają prace nad celami i zakresem dokumentu wspólnego (Chapeau).

Kwiecień – Lipiec 2027: Faza projektowania (Etap III): Proces matchmakingu w celu zidentyfikowania synergii między projektami oraz opracowanie końcowego dokumentu Chapeau. Etap kończy się pre-notyfikacją do Komisji Europejskiej.

Sierpień 2027 – Faza oceny: Proces pre-notyfikacji i odpowiadania na zapytania (RFI) od DG Competition. Faza kończy się formalną notyfikacją i przyjęciem decyzji przez Komisję Europejską.

5. Zaangażowane Państwa Członkowskie:  

Belgia, Estonia, Finlandia, Holandia, Litwa, Łotwa, Portugalia, Polska, Rumunia, Słowenia, Szwecja, Węgry, Włochy.

6. Współpraca w ramach UE: DG GROW, DG COMP, JRC, ENER, DEFIS.

7. Kontakt: IPCEI-CRM@mrit.gov.pl