30 kwietnia 2024 r. weszła w życie opracowywana od 26 kwietnia 2023 r. reforma ram zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej.

Ramy zarządzania gospodarczego stanowią część Semestru europejskiego, który obejmuje również koordynację szerzej pojętych polityk gospodarczych i zatrudnienia państw członkowskich, oraz nadzór nad tymi politykami zgodnie z art. 121 i 148 TFUE, łącznie z Europejskim Filarem Praw Socjalnych, a także zalecenia Rady UE dla poszczególnych krajów.
Celem nowych ram zarządzania gospodarczego jest wzmocnienie stabilności finansów publicznych w średnim okresie, dążenie do zrównoważonego wzrostu gospodarczego i zwiększenie odporności gospodarki UE. 

Służyć temu będą m. in. średniookresowe plany budżetowo-strukturalne przygotowywane przez wszystkie państwa członkowskie UE (dalej: plany). Plany zawierać będą zobowiązania państwa członkowskiego dotyczące polityki budżetowej, reform i inwestycji, obejmujący okres cztero- lub pięcioletni, w zależności od zwykłej długości kadencji parlamentarnej w tym państwie członkowskim.

W planach powinna znaleźć się ścieżka wydatków netto, a także propozycje priorytetowych reform i inwestycji, które zapewnią trwałą i stopniową redukcję zadłużenia oraz zrównoważony i inkluzywny wzrost.

Średniookresowe plany budżetowo-strukturalne zastąpią opracowywane od 2011 r. Krajowe Programy Reform oraz Programy Stabilności lub Konwergencji. 

Plany powinny ponadto odnosić się do wspólnych priorytetów UE, odpowiednich zaleceń Rady UE dla państw członkowskich w ramach Semestru europejskiego, w tym, w stosownych przypadkach, zaleceń wydanych w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej, a także późniejszych aktów UE mających znaczenie w kontekście tych priorytetów. 
W okresie realizacji działań wynikających z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności przy opracowywaniu planów należy wziąć pod uwagę zobowiązania podjęte w ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności (KPO).
Komisja Europejska i Rada będą monitorować realizację ujętych w planach reform i inwestycji w ramach Semestru europejskiego na podstawie rocznych sprawozdań z postępów przedkładanych przez państwa członkowskie. 

Pierwszy średniookresowy plan budżetowo-strukturalny Polski został przyjęty przez Radę Ministrów  8 października 2024 r., a następnie przedłożony Komisji Europejskiej.

Sprawozdanie z realizacji średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego 

Państwa członkowskie są zobowiązane do 30 kwietnia każdego roku przedłożyć Komisji Europejskiej roczne sprawozdanie z postępów realizacji średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego. 

Przyjęte przez Radę Ministrów 29 kwietnia 2025 r. sprawozdanie składa się z dwóch części: budżetowej oraz strukturalnej. Resortem wiodącym w przygotowaniu planu i sprawozdania jest Ministerstwo Finansów. Ministerstwo Rozwoju i Technologii odpowiada za przygotowanie ich części strukturalnej.

W części budżetowej sprawozdania (przygotowanej przez Ministerstwo Finansów) przedstawiono postępy we wdrażaniu ścieżki wydatków netto zatwierdzonej przez Radę UE, z uwzględnieniem szacowanego tempa wydatków w roku 2024 i jego prognozy na rok 2025 wraz z informacjami o działaniach wspierających redukcję nadmiernego deficytu.

W części strukturalnej sprawozdania (przygotowanej przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii we współpracy z resortami) przedstawiono realizację reform i inwestycji zawartych w planie. Są to działania, które najlepiej odpowiadają na zalecenia Rady UE dla Polski, wpisują się we wspólne priorytety gospodarcze UE oraz wyzwania zidentyfikowane w procesie Semestru europejskiego. Dotyczą one m.in. poprawy konkurencyjność gospodarki, funkcjonowania rynku pracy, cyfryzacji gospodarki, zielonej gospodarki oraz infrastruktury energetycznej.

Część strukturalna sprawozdania ma dwa elementy. Pierwszy to tabela z wykazem reform i inwestycji ujętych w SPBS. Drugim elementem części strukturalnej sprawozdania są szersze informacje na temat realizacji poszczególnych działań. Opisane zostały główne kroki podjęte w okresie od października 2024 roku, ze wskazaniem w szczególności na ewentualne opóźnienia oraz kroki przewidziane do podjęcia w roku 2025.

Część strukturalna dodatkowo obejmuje informacje na temat działań na rzecz realizacji Europejskiego filara praw socjalnych (EFPS), informacje na temat realizacji Celów zrównoważonego rozwoju (SDGs), sprawozdanie z realizacji Zaleceń Rady UE dla Polski (CSR), jak również informacje o realizacji Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu i postępach w transformacji cyfrowej.

Materiały:
1.    Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1263 z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie skutecznej koordynacji polityk gospodarczych i w sprawie wielostronnego nadzoru budżetowego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 - https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202401263

2. Średniookresowy plan budżetowo-strukturalny Polski przyjęty przez Radę Ministrów 8 października 2024 r.

3. Sprawozdanie z realizacji średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego na lata 2025-2028

Zainicjowany w listopadzie 2022 r. kolejny cykl Semestru europejskiego, poza szeroko zakrojoną koordynacją polityki gospodarczej i zatrudnienia, został poszerzony o działania wynikające z wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Mając na uwadze szerszy zakres i wzmocnienie nadzoru wielostronnego Semestr europejski uwzględnia  implementację:

• Planu odbudowy Europy

• reform i inwestycji w ramach Krajowych Planów Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego

• przejście Europy na czystą energię dzięki Planowi REPowerEU

• Celów Zrównoważonego Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych

Semestr europejski i Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności nadal zapewniają solidne ramy skutecznej koordynacji polityki w całej UE w świetle obecnych wyzwań.

Semestr europejski rozpoczyna się w listopadzie i ma charakter cykliczny:

• listopad – KE publikuje Roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego  (ang. Annual Sustainable Growth Survey-ASGS) oraz projekt zaleceń Rady dla strefy euro,
• marzec – doroczny szczyt gospodarczy Rady Europejskiej, na którym państwa członkowskie określają wyzwania stojące przed UE,
• kwiecień – przedłożenie przez państwa członkowskie rocznych sprawozdań z postępów wdrażania średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego,
• maj/czerwiec – publikacja przez KE wiosennego pakietu dokumentów, w tym Sprawozdań krajowych (ang. Country Reports), sformułowanie przez KE projektu zaleceń Rady UE (ang. country-specific recommendations – CSR),
• czerwiec  - dyskusja na temat projektu CSR na forum komitetów Rady UE,
• lipiec – formalne przyjęcie przez Radę do Spraw Gospodarczych i Finansowych (ECOFIN)  CSR.

Kolejny cykl Semestru europejskiego zaczyna się zwyczajowo pod koniec roku kalendarzowego.

Roczna analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego (ang. Annual Sustainable Growth Survey-ASGS ) określa priorytety gospodarcze i społeczne Unii Europejskiej (UE), stawiając zrównoważony rozwój i włączenie społeczne w centrum unijnej polityki gospodarczej.

Począwszy od Semestru europejskiego 2020, analiza koncentruje się na czterech aspektach: zrównoważony rozwój środowiska,  produktywność, sprawiedliwość, stabilność makroekonomiczna.

Roczna analiza zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2024 r.

Publikacja przez Komisję Europejską (KE) 21 listopada 2023 r., w ramach tzw. pakietu jesiennego, Rocznej analizy wzrostu gospodarczego 2024 i dokumentów jej towarzyszacych rozpoczęła formalnie kolejny cykl Semestru Europejskiego, czyli procesu koordynującego polityki gospodarcze UE. Pakiet stanowi podstawę do wyznaczenia przez KE kolejnych etapów postępowania w toku kolejnego cyklu Semestru.

W ramach Rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2024 KE ocenia, że szybka, zdecydowana i skoordynowana reakcja polityczna pozwoliła gospodarce UE odbić się od dna i poradzić sobie ze społeczno-gospodarczymi konsekwencjami pandemii COVID-19 i wojny na Ukrainie. Chociaż ze względu na wysoką inflację gospodarka europejska zwolniła w 2023 r., w UE nigdy nie pracowało więcej osób, a bezrobocie osiągnęło najniższy poziom w historii.

Główne cele rozwoju KE widzi w zwiększeniu długoterminowej konkurencyjności UE poprzez transformację ekologiczną i cyfrową, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawiedliwości społecznej.

W sferze gospodarczej KE podtrzymuje cztery priorytety wzrostu gospodarczego:      

• stabilność makroekonomiczna

KE oczekuje, że polityka budżetowa powinna wesprzeć politykę pieniężną w ograniczaniu inflacji i zapewnieniu równowagi fiskalnej, przy zapewnieniu dostatecznej przestrzeni dla dodatkowych inwestycji wspierających wzrost w perspektywie długookresowej. KE rekomenduje możliwie jak najszybsze wycofanie nadzwyczajnych środków podjętych w odpowiedzi na szokowy wzrost cen energii. Wsparcie dla wrażliwych gospodarstw domowych powinno być ukierunkowane za pośrednictwem ustanowionych systemów ochrony socjalnej. zrównoważenie środowiskowe

Państwa członkowskie powinny skoncentrować swoje wysiłki na wdrażaniu rozdziałów REPowerEU KPO, uzupełnionych funduszami polityki spójności. Działania państw członkowskich powinny być zgodne z celami klimatycznymi i energetycznymi UE na rok 2030 oraz w pełni uwzględnić zalecenia dla poszczególnych krajów (CSR). KE podkreśla znaczenie rozwoju przemysłu neutralnego emisyjnie oraz przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym.

• produktywność

KE wskazuje na nierówną i powolną transformację cyfrową oraz niedobory umiejętności w różnych sektorach jako główne bariery dla wzrostu produktywności. Istnieje potrzeba podjęcia zdecydowanych działań politycznych w celu wsparcia prywatnego finansowania badań i innowacji, wspierania przyjaznego dla MŚP otoczenia biznesowego oraz podniesienia poziomu cyfryzacji w MŚP. Podkreślono też wagę poszanowania praworządności, skutecznej edukacji i szkoleń oraz zwiększenia poziomu umiejętności cyfrowych.

• sprawiedliwość

KE wskazuje na wysoki poziom niedoboru siły roboczej i umiejętności na rynku europejskim. W ocenie KE działania polityczne powinny być ukierunkowane na zwiększenie uczestnictwa w rynku pracy poprzez m.in. aktywną politykę rynku pracy, dostęp do wysokiej jakości i przystępnej cenowo wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi oraz opieki długoterminowej, systemy podatkowe i systemy świadczeń, które wspierają pracę.

W ramach pakietu jesiennego publikuje również: projekt wspólnego raportu o zatrudnieniu (JER), w którym analizuje sytuację zatrudnienia w UE i sposób, w jaki kraje UE sobie z nią radzą; sprawozdanie dotyczące mechanizmu ostrzegania (AMR), w którym poszukuje się potencjalnych zakłóceń równowagi makroekonomicznej wymagających działań politycznych; zalecenia dla strefy euro.

W ramach pakietu jesiennego KE opublikowała również: projekt wspólnego raportu o zatrudnieniu (JER), w którym analizuje sytuację zatrudnienia w UE i sposób, w jaki kraje UE sobie z nią radzą; Sprawozdanie ostrzegawcze na temat nierównowag makroekonomicznych 2024, w którym poszukuje się potencjalnych zakłóceń równowagi makroekonomicznej wymagających działań politycznych; zalecenia dla strefy euro.

Publikacja zaleceń Rady UE dla poszczególnych państw członkowskich (ang. country-specific recommendations – CSR) stanowi końcowy etap corocznego cyklu Semestru europejskiego. Na przełomie maja i czerwca KE przedstawia projekt zaleceń Rady przedstawia projekt zaleceń Rady UE dla poszczególnych państw członkowskich. Jest on wynikiem analizy działań podejmowanych przez kraje UE wynikających z rocznych sprawozdań z postępów wdrażania średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego. Zalecenia są następnie przedmiotem dyskusji i ewentualnych korekt na forum komitetów Rady UE, właściwych formacji Rady oraz na posiedzeniu Rady Europejskiej. Ostatecznie zalecenia są przyjmowane przez Radę ECOFIN.

Zalecenia Rady Unii Europejskiej dla Polski z 10 lipca 2026 r.

3  czerwca 2026 r. Komisja Europejska (KE) przedstawiła pakiet dokumentów kończących Semestr europejski 2026 zawierający m.in. projekty Zaleceń Rady UE dla poszczególnych państw członkowskich (tzw. Country Specific Recommendations - CSR), w tym Polski.

Rada UE zaleca Polsce podjęcie w latach 2026-2027 działań mających na celu:

1. Dalsze przestrzeganie maksymalnych stóp wzrostu wydatków netto zaleconych przez Radę w dniu 21 stycznia 2025 r. w celu likwidacji nadmiernego deficytu, przy jednoczesnym wykorzystaniu elastyczności w ramach krajowej klauzuli wyjścia uruchomionej przez Radę. Zwiększenie ogólnych wydatków na obronę i bezpieczeństwo oraz gotowości obronnej i w zakresie bezpieczeństwa, a jednocześnie zapewnienie stabilności długu i efektywności wydatków, a także stopniowe dostosowywanie budżetu w celu utrzymania strukturalnie wyższych wydatków na obronę. Zapewnienie, aby środki wprowadzane w celu złagodzenia skutków wzrostu cen energii miały charakter tymczasowy, były ukierunkowane na ochronę gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji lub zaspokojenie potrzeb przedsiębiorstw energochłonnych i utrzymywały zachęty do oszczędzania energii oraz aby koszty fiskalne tych środków były zgodne ze zobowiązaniami wynikającymi z ram fiskalnych UE. Dalszą poprawę efektywności wydatków publicznych, w tym przez lepsze ukierunkowanie świadczeń społecznych i rozszerzenie zakresu przeglądów wydatków. Poszerzenie zakresu dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych, między innymi przez nadanie większej roli źródłom dochodów, które są mniej szkodliwe dla wzrostu gospodarczego, oraz poprawę przestrzegania przepisów prawa podatkowego. Poprawę adekwatności systemu emerytalnego, przy jednoczesnym zachowaniu jego długoterminowej stabilności, przez podniesienie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę, przeciwdziałanie ubóstwu emerytalnemu kobiet i osób pracujących na własny rachunek oraz reformę specjalnych programów emerytalnych.
2. Zapewnienie ciągłości reform i inwestycji realizowanych w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Utrzymanie tempa realizacji projektów w ramach programów polityki spójności, w stosownych przypadkach w oparciu o realokację środków na priorytety strategiczne i elastyczność uzgodnioną w kontekście śródokresowego przeglądu ram polityki spójności. Zajęcie się wyjątkowymi problemami społeczno-gospodarczymi, zagrożeniami bezpieczeństwa i wyzwaniami w zakresie gotowości cywilnej, które dotyczą zwłaszcza regionów na zewnętrznej wschodniej granicy UE, z uwzględnieniem potrzeby inwestowania w infrastrukturę podwójnego zastosowania.
3. Uproszczenie przepisów, usprawnienie narzędzi regulacyjnych i zapewnienie, aby ramy prawne były stabilne i jasne. Zachęcanie do konkurencji w procedurach udzielania zamówień publicznych przez poprawę ich efektywności i zmniejszenie uciążliwości, a także zapewnienie długoterminowego planowania zamówień publicznych. Wzmocnienie powiązań między nauką a biznesem przez tworzenie skuteczniejszych zachęt do komercjalizacji badań naukowych oraz opracowanie efektywnego wykazu projektów, które osiągnęły gotowość inwestycyjną. Unowocześnienie publicznego systemu badań naukowych, zwiększenie atrakcyjności karier naukowych oraz zapewnienie stabilnego finansowania badań naukowych i innowacji. Sprawienie, aby otoczenie działalności gospodarczej było bardziej przyjazne dla innowacji, w tym dla przedsiębiorstw typu start-up i scale-up. Zmniejszenie dysproporcji terytorialnych, w tym między obszarami miejskimi a wiejskimi, w szczególności przez zwiększenie dostępu do usług publicznych i infrastruktury publicznej oraz poprawę ich jakości, a także w dziedzinie badań naukowych i innowacji. Budowanie zdolności administracyjnych i poprawę efektywności przez wykorzystanie interoperacyjności e-usług i stosowanie zasady jednorazowości gromadzenia danych na potrzeby cyfryzacji. Zwiększenie wskaźnika wykorzystania technologii cyfrowych przez MŚP, a jednocześnie priorytetowe traktowanie wsparcia na rzecz zaawansowanych technologii. Zwiększenie podaży i jakości mieszkań przystępnych cenowo i mieszkań socjalnych dzięki efektywnej koordynacji i strategiom polityki mieszkaniowej, rozszerzeniu programów mieszkalnictwa przystępnego cenowo i mieszkalnictwa socjalnego, poprawie przepisów i zmianie opodatkowania nieruchomości.
4. Poprawę elastyczności i przepustowości sieci systemu energetycznego, zwiększenie transgranicznych połączeń międzysystemowych i handlu energią elektryczną oraz usunięcie ograniczeń w dalszym wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii. Promowanie wyważonych sygnałów cenowych dotyczących energii elektrycznej, aby zachęcać do elektryfikacji oraz stopniowego wycofywania dopłat do paliw kopalnych, zwłaszcza tych związanych z górnictwem węglowym. Umożliwienie czystej transformacji przemysłowej i wspieranie zorientowanych na innowacje strategii transformacji dla regionów zależnych od węgla. Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych w sektorze ciepłowniczym w połączeniu z termomodernizacją budynków. Promowanie dekarbonizacji transportu drogowego wraz z infrastrukturą wspomagającą i mobilnością intermodalną. Budowanie odporności na zmianę klimatu przez funkcjonalne zarządzanie w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, odtwarzanie ekosystemów i zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych.
5. Wspieranie wysokiej jakości edukacji włączającej oraz rozwiązanie problemu niedoborów pracowników i umiejętności. Zwiększenie uczestnictwa w dziedzinach STEM w szkolnictwie wyższym oraz rozwiązanie problemu niedoboru nauczycieli i poprawę jakości kształcenia nauczycieli. Dalsze zwiększanie skuteczności kształcenia i szkolenia zawodowego. Ułatwianie i zwiększanie uczestnictwa dorosłych w edukacji. Zwiększenie uczestnictwa w rynku pracy grup defaworyzowanych, w szczególności osób z niepełnosprawnościami, między innymi przez zapewnienie dostosowanego do ich potrzeb wsparcia na rynku pracy. Ograniczenie segmentacji rynków pracy w porozumieniu z partnerami społecznymi przez rozwiązanie problemu arbitrażu podatkowego między różnymi rodzajami umów oraz poprawę dostępu do ochrony socjalnej. Zwiększenie dostępu do usług opieki długoterminowej i poprawę ich jakości.

Zalecenia skierowane do Polski na lata 2026/2027

Zalecenia dla pozostałych państw członkowskich dostępne w bazie aktów prawnych UE

Zalecenia Rady UE dla Polski z lat poprzednich:

• na lata 2025/2026 przyjęte przez Radę Ecofin 8 lipca 2025 r.
• na lata  2024/2025 przyjęte przez Radę Ecofin 21 października 2024 r.
• na lata 2023/2024 przyjęte przez Radę Ecofin 14 lipca 2023 r.
• na lata 2022/2023 przyjęte przez Radę Ecofin 12 lipca 2022 r.
• na lata 2021/2022 przyjęte przez Radę Ecofin 18 czerwca 2021 r.
• na lata 2020/2021 przyjęte 20 lipca 2020 r. przez Radę ds. Rolnictwa i Rybołówstwa
• na lata 2019/2020 przyjęte przez Radę Ecofin 9 lipca 2019 r.
• na lata 2018/2019 przyjęte przez Radę Ecofin 13 lipca 2018 r.
• na lata 2017/2018 przyjęte przez Radę Ecofin 11 lipca 2017 r.
• na lata 2016/2017 przyjęte przez Radę Ecofin 12 lipca 2016 r.
• na lata 2015/2016 przyjęte przez Radę Ecofin 14 lipca 2015 r.
• na lata 2014/2015 przyjęte przez Radę Ecofin 8 lipca 2014 r.
• na lata 2013/2014 przyjęte przez Radę Ecofin 9 lipca 2013 r.
• na lata 2012/2013 przyjęte przez Radę Ecofin 10 lipca 2012 r.
• na lata 2011/2012 przyjęte przez Radę Ecofin 12 lipca 2011 r.

Kryzys gospodarczy w UE na przełomie pierwszej i drugiej dekady XXI wieku ujawnił nie tylko głęboką nierównowagę w finansach publicznych niektórych krajów strefy euro, ale również występowanie nierównowag i dysfunkcji w innych obszarach życia gospodarczego. Te nierównowagi były bezpośrednią przyczyną wybuchu kryzysu i ostrości jego przebiegu. Dlatego, w 2011 r. obok wzmocnienia instrumentów zapobiegania i naprawy nierównowag budżetowych, ustanowiono też specjalną procedurę zapobiegania i korekty nadmiernych zakłóceń równowag makroekonomicznych (ang.Macroeconomic Imbalance Procedure – MIP).

Sprawozdanie ostrzegawcze na temat nierównowag makroekonomicznych

Zgodnie z rytmem Semestru europejskiego, pierwszym etapem w procedurze MIP jest publikacja przez KE pod koniec każdego roku, razem z Roczną strategią zrównoważonego wzrostu gospodarczego (ang.Annual Sustainable Growth Survey-ASGS), tzw. Sprawozdania ostrzegawczego na temat nierównowag makroekonomicznych (ang.Alert Mechanism Report – AMR). Służy ono jako narzędzie wstępnej diagnozy, opartej na tabeli wskaźników z wartościami progowymi oraz zestawie wskaźników uzupełniających.

Celem Sprawozdania jest również monitorowanie zakłóceń równowagi makroekonomicznej, które utrudniają właściwe funkcjonowanie gospodarek państw członkowskich, unii gospodarczej i walutowej lub całej Unii, zapobieganie takim zakłóceniom i ich korygowanie, oraz wywołanie odpowiednich reakcji politycznych.

Tablica zawiera 14 wskaźników, służących monitorowaniu konkurencyjności i nierównowag zewnętrznych, jak i wewnętrznych poszczególnych krajów.

Zakłócenia równowagi oraz konkurencyjność w kategoriach zewnętrznych:

• saldo rachunku obrotów bieżących (w % PKB średnia z 3 lat, wartości progowe −4/+6%);
• międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto (w % PKB, wartość progowa ­35%);
• realny efektywny kurs walutowy (zmiana w % w okresie 3 lat, wartości progowe −/+5% dla krajów strefy euro, ­/+11% dla krajów spoza strefy euro);
• udział w rynkach eksportowych(zmiana w % w okresie 5 lat, wartość progowa ­6%);
• nominalne jednostkowe koszty pracy (zmiana w % w okresie 3 lat, wartości progowe +9% dla krajów strefy euro, +12% dla krajów spoza strefy euro).

Zakłócenia równowagi w kategoriach wewnętrznych:

• ceny nieruchomości (w przeliczeniu na ceny stałe, zmiana w % w ujęciu rok do roku, wartość progowa +6%);
• przepływy kredytowe sektora prywatnego (w % PKB, skonsolidowane, wartość progowa 14%);
• zadłużenie sektora prywatnego (w % PKB, skonsolidowane, wartość progowa 133%);
• dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (w % PKB, skonsolidowany, wartość progowa 60%);
• zobowiązania ogółem sektora finansowego (zmiana w % w ujęciu rok do roku, wartość progowa +16,5%);
• stopa bezrobocia (średnia z 3 lat w %, wartość progowa 10%).

Nowe wskaźniki dotyczące zatrudnienia:

• współczynnik aktywności zawodowej (% ludności ogółem w wieku 15 – 64 l., zmiana w p.p. za okres 3 lat, wartość progowa −0,2%);
• stopa bezrobocia długotrwałego (% ludności aktywnej zawodowo w wieku 15 – 74 l. zmiana w p.p. za okres 3 lat, wartość progowa 0,5%);
• stopa bezrobocia młodzieży (% ludności aktywnej zawodowo w wieku 15 – 24 l., zmiana w p.p. za okres 3 lat, wartość progowa 0,2%.  

W sprawozdaniu KE ocenia osiągnięty w ciągu roku postęp w likwidowaniu zewnętrznych i wewnętrznych zakłóceń równowagi ekonomicznej i typuje na tej podstawie kraje, dla których należy dokonać pogłębionej oceny (in-depth review) skali ryzyka makroekonomicznego. Od 2015 r., wyniki takiej oceny KE przedstawia w publikowanych Sprawozdaniach krajowych (country reports). Sprawozdania krajowe zawierają ponadto, już w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich, ocenę ich sytuacji budżetowej i ocenę realizacji przez nie zaleceń Rady UE dla poszczególnych krajów (country-specific recommendations – CSR).

Jeśli szczegółowa ocena skali ryzyka makroekonomicznego potwierdza faktyczne istnienie nierównowag, KE może zaproponować skierowanie do danego państwa członkowskiego odpowiednich zaleceń służących skorygowaniu nierównowag. Projekt tych zaleceń KE może przedstawić równocześnie z publikacją szczegółowej oceny lub też zrobić to później – wraz z publikacją projektu CSR.       

Celem mechanizmu ostrzegania jest monitorowanie zakłóceń równowagi makroekonomicznej, które mogą mieć niekorzystny wpływ na właściwe funkcjonowanie gospodarek państw członkowskich i UE jako całości.

Sprawozdanie ostrzegawcze na temat nierównowag makroekonomicznych 2026

W ramach Sprawozdania ostrzegawczego na temat nierównowag makroekonomicznych 2026 KE uznała, że pogłębione przeglądy sytuacji gospodarczej (in-depth review – IDR) zostaną przeprowadzone dla 7 państw członkowskich. Są to państwa członkowskie, w przypadku których w poprzednim cyklu stwierdzono występowanie zaburzeń równowagi (EL, IT, HU, NL, SK, SE) lub nadmiernych zaburzeń równowagi (RO). Pewnej uwagi wymaga sytuacja w 4 innych państwach członkowskich (BG, EE, LV, HR), natomiast w ich przypadku KE nie zdecydowała przeprowadzania pogłębionych przeglądów.

KE w Sprawozdaniu zwraca uwagę m.in. na następujące czynniki wpływające na gospodarkę UE:

• spadająca inflację w UE, w tym znaczne zróżnicowanie wzrostu cen i kosztów pomiędzy państwami w ostatnich latach, które doprowadziło do pogorszenia konkurencyjności niektórych państw,
• dług publiczny, który w większości krajów pozostaje powyżej poziomu sprzed pandemii pomimo silnego nominalnego wzrostu PKB,
• rosnące potrzeby w zakresie wydatków na obronność oraz transformację cyfrową i dekarbonizację oraz w zakresie wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa, co stanowi wyzwanie budżetowe,
• wskaźniki zadłużenia gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, które uległy dalszemu obniżeniu,
• wysokie ceny nieruchomości, które stanowią wyzwanie gospodarcze i społeczne w coraz większej liczbie państw członkowskich.

Polska nie będzie objęta szczegółowym przeglądem sytuacji gospodarczej. W przypadku Polski, tak jak i w latach poprzednich, wśród wskaźników monitorowanych w ramach tej procedury, największe obawy budzą wysokie jednostkowe koszty pracy. Ponadto zwrócono uwagę na ceny na rynku mieszkaniowym oraz bardzo silną pozycję polskiej waluty (wzrost realnego efektywnego kursu walutowego).

Więcej informacji na temat procedury nadmiernych nierównowag makroekonomicznych znajduje się na stronie Komisji Europejskiej.