Finansowe wsparcie budowy mieszkań komunalnych musi iść w parze z ich sprawiedliwym i efektywnym zarządzaniem. Dlatego uruchamiając rekordowe wsparcie dla tych inwestycji proponujemy także daleko idące zmiany w zasadach najmu tych mieszkań, tak aby były one sprawiedliwe, zarówno z punktu widzenia obecnych najemców, jak i względem tych, którzy o ten najem dopiero się ubiegają

– powiedział wiceminister rozwoju i technologii Tomasz Lewandowski.

Najistotniejszy obszar  zaproponowanych rozwiązań dotyczy wyznaczania minimalnych kryteriów dochodowych, po których spełnieniu przysługiwać będzie prawo do ubiegania się o najem lokalu komunalnego. W przypadku gospodarstw jednoosobowych średni miesięczny dochód netto (z poprzedniego roku) nie będzie mógł przekroczyć 80 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w danym województwie, a przy większych gospodarstwach – 60 proc. Co istotne, gmina będzie mogła te progi podnieść, ale nie obniżyć. 

Ubiegający się o najem mieszkania komunalnego nie będzie mógł też posiadać prawa własności nadającego się do zamieszkania lokalu ani domu jednorodzinnego na terenie miejscowości, w której znajduje się wynajmowany lokal (ani w miejscowości pobliskiej). 

Sprawiedliwa polityka czynszowa w zasobach komunalnych

Zmianom ulegną też zasady kalkulacji podwyżek czynszów w zasobie komunalnym. Obowiązujące dziś rozwiązania w tym zakresie prowadzą do bardzo wysokich podwyżek czynszu już przy nieznacznym przekroczeniu progów dochodowych, a jednocześnie wyłączają z niego najemców, którzy umowy najmu zawarli przed wejściem w życie tych przepisów w 2019 r. 

Proponowane zmiany zrównają sytuację wszystkich lokatorów, wprowadzając jednocześnie nowy wzór ustalania podwyżki czynszu. Obliczona zgodnie z nimi kwota będzie wprost proporcjonalna do skali przekroczenia progu dochodowego, dzięki czemu obciążenia najemców będą się kształtować adekwatne do poziomu dochodów. 

Podwyżki dokonywane będą w oparciu o weryfikację dochodową przeprowadzaną przez gminę nie rzadziej niż raz na 3 lata. Zwolnieni z niej będą jednak najemcy prowadzący gospodarstwa domowe, w których skład wchodzą wyłącznie osoby w wieku emerytalnym lub trwale niezdolni do pracy renciści. Gmina będzie też mogła zwolnić z weryfikacji najemców, którzy wynajęli lokal po jego wcześniejszym wyremontowaniu na swój koszt lub przenieśli na gminę prawo własności należącego do nich mieszkania. 

Kolejna ważna zmiana, to zniesienie automatyzmu we wstępowaniu w najem lokalu komunalnego po śmierci najemcy. W takim przypadku umowa każdorazowo będzie wygasać, a osobom bliskim zmarłemu, które stale z nim zamieszkiwały, przysługiwać będzie roszczenie o zawarcie nowej umowy najmu tego lokalu. Umowa taka zawarta zostanie jednak tylko wtedy, jeżeli ubiegający się spełnią warunki dotyczące nieposiadania innego mieszkania lub domu jednorodzinnego w tej samej lub bliskiej miejscowości, a czynsz zostanie ustalony adekwatnie do uzyskiwanych przez nich dochodów. 

Projektowane przepisy umożliwią gminom także bardziej elastyczne kierowanie oferty mieszkaniowej poprzez możliwość wynajęcia do 20% lokali w nowo wybudowanych i wyremontowanych budynkach na czas oznaczony, bez konieczności spełnienia kryteriów dochodowych - tym przypadku chodzi o wyposażenie gmin w instrument pozwalający np. zachęcić do zamieszkania na ich terenie osób wykonujących zawody szczególnie ważne dla społeczności lokalnej (jak np. lekarzy, nauczycieli).

Większe bezpieczeństwo mieszkańców

Projekt zawiera także zmiany w ustawie o własności lokali, ustawie - Prawo budowlane oraz ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych, zmierzające do doprecyzowania zasad udostępniania lokali we wspólnotach mieszkaniowych/spółdzielniach mieszkaniowych w celu dokonania kontroli instalacji i urządzeń czy interwencji w przypadku powstania zagrożenia bezpieczeństwa pożarowego bądź sanitarnego. Analogiczna zmiana jest przewidziana także w ustawie o ochronie praw lokatorów w przypadku stosunku najmu.

Ponadto w projekcie ustawy przewidziano zmiany w ustawie o dodatkach mieszkaniowych, które mają wyeliminować wątpliwości interpretacyjne np. poprzez wyraźne wskazanie, że przy ustalaniu wysokości dodatku uwzględnia się wszystkie opłaty ponoszone przez ubiegającego się o dodatek na rzecz nieruchomości wspólnej.