Skokowy wzrost nakładów

W 2026 roku z budżetu państwa na mieszkalnictwo trafi rekordowa suma 6,7 mld zł, z czego 4,02 mld zł zostanie przeznaczone na bezzwrotne granty dla samorządów na budownictwo społeczne i komunalne. Dzięki tym środkom w blisko 900 lokalizacjach powstanie ok. 18 tys. mieszkań komunalnych i społecznych oraz 2,5 tys. miejsc w akademikach. Biorąc pod uwagę środki z KPO, tegoroczny budżet na mieszkalnictwo wynosi 8,7 mld zł.

Polskie mieszkalnictwo wejdzie na zupełnie nowy poziom. Przeznaczamy na nie rekordowe środki, ale chcemy, by te pieniądze były wykorzystane efektywnie, a rozwój budownictwa mieszkaniowego dawał impuls dla wielu gałęzi gospodarki. Te miliardy przekładają się bezpośrednio na większą liczbę dostępnych czynszowo mieszkań. Nasz rząd w latach 2024-2026 zapewnił środki na budowę i remonty ponad 35 tysięcy mieszkań komunalnych i społecznych. To mieszkania, na które czekają młodzi ludzie w Polsce

– powiedział minister Domański.

Środki budżetowe sfinansują również największą akcję kredytową Banku Gospodarstwa Krajowego dla Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych i spółdzielni - ponad 2 mld zł. Rekordowa kwota - 331 mln zł - trafi także do beneficjentów programu TERMO, którego głównym zadaniem jest poprawa efektywności energetycznej budynków wielorodzinnych. 

Do tej pory polityka mieszkaniowa państwa skupiała się na pomocy osobom najbiedniejszym, a dostarczenie mieszkania było traktowane jako instrument pomocy socjalnej. Takie postrzeganie mieszkalnictwa przez państwo i samorządy skutkowało traktowaniem tego obszaru jedynie jako obciążenia i źródła wydatków. Teraz całkowicie się to zmieni 

– powiedział wiceminister rozwoju i technologii Tomasz Lewandowski.

Kompleksowa reforma mieszkalnictwa

Rządowa strategia obejmuje wszystkie elementy niezbędne do walki z kryzysem mieszkaniowym: od zwiększonego i bardziej efektywnie zarządzanego finansowania, poprzez reformy podmiotów realizujących politykę mieszkaniową aż po zwiększenie podaży gruntów pod budownictwo mieszkaniowe. Proponowane rozwiązania są dostosowane do potrzeb, od wsparcia najbardziej potrzebujących po osoby nabywające mieszkanie na własność.

Nasze podejście jest kompleksowe i uwzględnia możliwości finansowe wszystkich grup społecznych – każdy będzie mógł znaleźć rozwiązanie mieszkaniowe odpowiednie do swoich potrzeb i możliwości finansowych

– powiedział minister finansów i gospodarski Andrzej Domański.

Luka czynszowa to odsetek gospodarstw domowych, które mają dochody zbyt niskie, aby kupić lub wynająć odpowiednie dla siebie mieszkanie po cenie rynkowej, a równocześnie zbyt wysokie, aby uzyskać mieszkanie dotowane przez państwo.

Szacuje się, że luka czynszowa dotyka nawet 4 milionów polskich rodzin, co stanowi ok. 35% społeczeństwa. Z myślą o nich przygotowaliśmy rozwiązania i zapewniamy rekordowe środki, aby skutecznie poprawiać ich warunki mieszkaniowe, a tym samym wspieramy ich rozwój i dajemy szansę na szybsze usamodzielnienie się

– powiedział minister Domański.

Inwestycje w mieszkalnictwo umożliwiają większą mobilność społeczeństwa, co pozytywnie wpływa na rynek pracy. Zaplanowane inwestycje w prawie 900 lokalizacjach w całej Polsce będą tę mobilność zwiększać i przyczynią się do rozwoju lokalnych społeczności

– dodał minister Domański.

Bardziej dostępny najem społeczny

Dla osób o średnich dochodach, które nie posiadają własnego mieszkania, przewidziana jest instytucja stabilnego i bezpiecznego najmu społecznego, przy której miesięczny czynsz będzie przynajmniej o połowę niższy niż przy wynajmie komercyjnym. Jednocześnie zostanie obniżona partycypacja najemcy w kosztach budowy, która według nowych zasad nie będzie mogła przekroczyć 10 proc. kosztów budowy oraz podwyższony próg dochodowy - dzięki temu zwiększy się grupa osób uprawnionych do skorzystania z tej formy mieszkalnictwa. Najem społeczny to także korzystne rozwiązanie dla osób, które nie chcą wiązać się długoletnim kredytem na własne mieszkanie – miesięczne opłaty za taki lokal będą wynosiły ok. 1/3 miesięcznych kosztów przy kupnie mieszkania na kredyt.

Mądra polityka mieszkaniowa może stymulować rozwój kraju i samorządu oraz zwiększać przewagi konkurencyjne. Poza wsparciem najsłabszych na tym rynku powinna budować przede wszystkim przestrzeń do działania całej reszcie – od klasy średniej po dobrze zarabiających, którzy nie chcą wiązać się z danym miejscem i kredytem na całe życie

– dodał wiceminister Lewandowski.

Większe wsparcie dla SIM-ów, TBS-ów i spółdzielni 

Większą podaż mieszkań w segmencie społecznym mają zapewnić nowe zasady wsparcia dla SIM-ów, TBS-ów i spółdzielni mieszkaniowych, które będą mogły liczyć na bezzwrotne granty z Funduszu Dopłat w wysokości od 15 do 20 proc. kosztów budowy (odpowiednio dla mieszkań spółdzielczych i społecznych czynszowych). Pozostałe koszty będzie można sfinansować preferencyjnym kredytem z BGK z okresem kredytowania do 50 lat, stałym rocznym oprocentowaniem w wysokości 1 proc. dla społecznych mieszkań czynszowych i 2 proc. dla mieszkań spółdzielczych, przy czym bezzwrotne wsparcie i preferencyjny kredyt będą udzielane w jednym postępowaniu. Kredyty takie będą udzielane w latach 2027-2037.

Bardziej świadomy i łatwiejszy zakup mieszkania 

Ważne elementy strategii to także ułatwienia dla tych, którzy chcą kupić mieszkanie na komercyjnych zasadach – dzięki specjalnemu rachunkowi bankowemu oszczędzanie na własne M jest prostsze, a przypisana do niego premia mieszkaniowa oraz brak opodatkowania zgromadzonych środków sprawiają, że także korzystne finansowo. Dzięki gwarancji BGK można także zaciągnąć hipoteczny kredyt komercyjny, bez konieczności posiadania wkładu własnego, a nieograniczony dostęp do pełnych i sprawdzonych danych transakcyjnych z rynku mieszkaniowego za sprawą powstającego portalu DOM ułatwi negocjacje oraz podjęcie racjonalnej decyzji. 

Reforma instytucji mieszkaniowych

Wzmocnienie siły głosu członków spółdzielni poprzez kadencyjny wybór zarządu – to tylko jeden ze środków, dzięki którym uporządkowana zostanie działalność spółdzielni mieszkaniowych. Wprowadzenie instytucji Spółdzielczego Rejestru Umów, w którym organa spółdzielni będą miały obowiązek publikowania informacji o zawartych umowach, znacząco zwiększy transparentność ich działań i ułatwi nadzór.

Zmiany będą dotyczyły również sposobu działania wspólnot: strategia przewiduje ułatwienia w podejmowaniu uchwał przez właścicieli mieszkań, a także ustawowe uregulowanie zasady obiegu elektronicznego dokumentów. 

Dostępność gruntów

Zwiększenie dostępności gruntów pod zabudowę mieszkaniową to kluczowy element strategii rozwoju mieszkalnictwa. Jednym z jego założeń jest umożliwienie nieodpłatnego przekazania gminom gruntów należących do spółek skarbu państwa oraz będących w gestii KOWR na potrzeby budownictwa komunalnego, społecznego i spółdzielczego - dzięki temu jednostki samorządu terytorialnego będą mogły realizować inwestycje mieszkaniowe. Niemniej znaczącą kwestią jest powrót do możliwości oddawania gruntów w użytkowanie wieczyste na cele mieszkaniowe (w tym budownictwa społecznego). 

Regulacja praw do gruntów zabudowanych przez spółdzielnie

Proponowane rozwiązania umożliwią spółdzielniom ubieganie się o trwałe prawo do gruntów, na których w przeszłości wzniosły budynki mieszkalne. Przewidziano wprowadzenie administracyjnej ścieżki dochodzenia roszczeń, dzięki czemu spółdzielnie będą mogły skutecznie zwalczać bezczynność organów, a także poddać rozstrzygnięcie kontroli instancyjnej. Ponadto w czasie trwania postępowania, Skarb Państwa lub samorząd nie będą mogły pobierać wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu. Wpłynie to znacząco na koszty bieżącego funkcjonowania oraz obciążenia lokatorów.

Dzięki przyznaniu prawa do gruntu, możliwe będzie zakładanie dla spółdzielczych praw do lokali księgi wieczystej, ustanawianie odrębnej własności lokali, a także obciążanie hipoteką. Rozwiązania te zwiększą u lokatorów poczucie stabilności oraz przyczynią się do zwiększenia pewności obrotu.

Nasza wizja i nasze cele są jasne - budujemy i reformujemy instrumenty prawne oraz finansowe, które zwiększą dostępność mieszkań dla osób ze wszystkich grup dochodowych w Polsce

– zakończył minister Domański.