Azyl

Polityka azylowa UE to w chwili obecnej jeden z najprężniej rozwijających się obszarów Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (PWBiS). Jednym z jej filarów jest Wspólny Europejski System Azylowy (CEAS). Celem pierwszego etapu budowy CEAS (1999-2004) była harmonizacja ram prawnych obowiązujących w państwach członkowskich w dziedzinie azylu na podstawie wspólnych norm minimalnych. Celem drugiego etapu (2009-2013) było utworzenie wspólnej procedury azylowej oraz jednolitego statusu ochrony. Propozycje nowych aktów zostały uzupełnione inicjatywami dotyczącymi praktycznej współpracy, solidarności oraz zewnętrznego wymiaru azylu i migracji.

Reforma Wspólnego Europejskiego Systemu Azylowego (CEAS) została zapowiedziana w maju 2015 r. w Komunikacie Komisji Europejskiej pt. Europejska Agenda Migracyjna. W dniu 4 maja oraz 13 lipca 2016 r. Komisja przedstawiła pakiety propozycji w zakresie zreformowania aktów legislacyjnych.

 

W skład projektów objętych reformą wchodzi siedem projektów aktów prawnych:

 

• rozporządzenie dublińskie (wyznacza państwo członkowskie odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku azylowego),

• rozporządzenie ustanawiające Agencję UE ds. Azylu,

• rozporządzenie ustanawiające unijne ramy przesiedleń,

• rozporządzenie kwalifikacyjne,

• rozporządzenie proceduralne,

• rozporządzenie EURODAC

• dyrektywa recepcyjna.

Najbardziej kontrowersyjnym elementem reformy Wspólnego Europejskiego Systemu Azylowego (CEAS) pozostawała nowelizacja tzw. rozporządzenia dublińskiego. Zgodnie z pierwotnym projektem, jednym z jego podstawowych elementów było ustanowienie obligatoryjnego i automatycznego mechanizmu alokacji. Polska stanowczo sprzeciwiała się przyjęciu proponowanego rozwiązania oraz wielokrotnie podkreślała w trakcie toczących się dyskusji, że balans między odpowiedzialnością 
a solidarnością powinien opierać się na kompleksowym podejściu do problematyki migracji, uwzględniającym wysiłki państw członkowskich również w ramach innych filarów polityki migracyjnej oraz na możliwości dobrowolnego kształtowania narzędzi wsparcia. 

W obliczu braku konsensusu Państw Członkowskich w kluczowych kwestiach,  pakiet 7 aktów legislacyjnych mających zreformować Wspólny Europejski System Azylowy, który został przedstawiony przez Komisję Europejską w 2016 r. pozostaje nieskonkludowany.

Przewodnicząca nowej Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zapowiedziała przygotowanie Nowego Paktu w sprawie Migracji i Azylu. Jego publikacja miała mieć miejsce w II kwartale br., ale w związku pandemią COVID-19 termin ten ulega przesunięciu. Pakt w sprawie Migracji i Azylu będzie opublikowany w postaci komunikatu Komisji wraz szeregiem propozycji legislacyjnych.

Pakt ma stanowić nowe otwarcie w odniesieniu do reformy azylowej, polityki migracyjnej oraz polityki powrotowej i readmisyjnej, ma obejmować także politykę graniczną oraz kwestie związane z funkcjonowaniem Schengen, w tym m.in.  : 

• ustalenie nowych form solidarności i zapewnienie przez wszystkie państwa członkowskie wsparcia tym, którzy znajdują się pod największą presją migracyjną; 
• wypracowanie stałego mechanizmu poszukiwawczo-ratowniczego; 
• zapewnienie równowagi pomiędzy azylem i powrotami oraz zapewnienie skutecznych powrotów osób nieuprawnionych do otrzymania ochrony; 
• zwalczanie handlu i przemytu ludzi;
• ustanowienie korytarzy humanitarnych; 
• współpracę z państwami pochodzenia i tranzytu migrantów; 
• zapewnienie możliwości legalnej migracji do UE (zarówno migracji zarobkowej pracowników wykwalifikowanych, jak i przesiedleń);  
• implementację wzmocnionego mandatu Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej 
• przywrócenie w pełni funkcjonującej strefy Schengen przy jednoczesnej ewaluacji zasad w celu jej dalszego rozszerzenia.

Propozycje legislacyjne powiązane z Paktem prawdopodobnie będą odnosiły się bezpośrednio do nieskonkludowanych propozycji wchodzących w skład pakietu azylowego, propozycji zmienionej dyrektywy powrotowej oraz zmienionej dyrektywy w sprawie Niebieskiej Karty.

Migracja legalna

Migracja legalna, w odróżnieniu od migracji nielegalnej, charakteryzuje się tym, iż wjazd i pobyt cudzoziemca na teren danego państwa jest zgodny z prawem, a dany cudzoziemiec posiada wszelkie dokumenty niezbędne do zalegalizowania jego pobytu. Warunki jego wjazdu i pobytu, a także zatrudnienia są ściśle określone w prawie. Dlatego też ten rodzaj migracji obejmuje kwestie związane z legalizacją pobytu, migracją zarobkową, a także zagadnienia związane z integracją cudzoziemców ze społeczeństwem przyjmującym.

W celu skutecznej walki z kryzysem demograficznym w Unii Europejskiej oraz związanym z tym brakiem wystarczającej siły roboczej, na poziomie europejskim podjęto decyzję o konieczności wypracowania wspólnych dla całej Unii zasad postępowania wobec migrantów legalnych, które przyczyniłyby się do zwiększenia atrakcyjności Unii Europejskiej jako miejsca do osiedlania się i podjęcia pracy (stałej lub sezonowej). W maju 2016 r. przyjęta została nowa dyrektywa w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbywania studiów oraz udziału w szkoleniach, regulująca na poziomie europejskim warunki wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbywania studiów, udziału w wymianie młodzieży szkolnej, szkoleniu za wynagrodzeniem i bez wynagrodzenia, wolontariacie lub pracy w charakterze au-pair. Do grup pracowników nieobjętych regulacjami sektorowymi stosuje się Dyrektywę Single Permit, która określa procedurę wydawania jednego zezwolenia na pobyt oraz pracę, jak również  zakres równego traktowania pracowników z państw trzecich. Odrębne dyrektywy regulują też kwestie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE oraz łączenia rodzin

Niezmiennie wyzwaniem dla UE pozostaje przyciąganie wykwalifikowanych migrantów, dlatego w ramach nowego Paktu w Sprawie Migracji i Azylu spodziewany jest komponent odnoszący się do legalnej migracji, której rozwijanie stanowi jeden z najskuteczniejszych instrumentów walki z nielegalną imigracją. Zgodnie z zapowiedzią Komisji Europejskiej wznowione zostaną prace nad projektem nowej dyrektywy w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu podjęcia pracy w zawodzie wymagającym wysokich umiejętności (dyrektywa Blue Card). Dyrektywa ma zapewnić większą harmonizację warunków przyjmowania w UE wysoko wykwalifikowanych pracowników spoza Unii Europejskiej, co powinno przyczynić się do zwiększenia atrakcyjności UE 
w tym obszarze.

KE rozwija także legalną migrację w ramach projektów pilotażowych (głównie w Afryce Północnej).

Zwalczanie nielegalnej migracji

Unia Europejska wraz z państwami członkowskimi intensywnie pracuje nad przygotowaniem skutecznej odpowiedzi na presję migracyjną na granicach zewnętrznych UE.

W związku z niespotykaną do tej pory skalą zjawiska, Komisja Europejska zaproponowała szereg działań, mających na celu zaradzenie aktualnemu kryzysowi. Wśród najważniejszych instrumentów wskazać należy: programy przesiedleń i relokacji, Unijny plan działania na rzecz zwalczania przemytu migrantów na lata 2015-2020, Plan działania UE w zakresie powrotów, czy unijny wspólny wykaz bezpiecznych państw pochodzenia.

Nielegalnej migracji nie można kontrolować w pełnym stopniu, a liczbę nielegalnych imigrantów przebywających w UE, czy w danym państwie członkowskim można jedynie oszacować. Jest to zjawisko niosące ze sobą również zagrożenia dla bezpieczeństwa  wewnętrznego obywateli UE, gdyż wiąże się z innymi, niebezpiecznymi zjawiskami, tj. przestępczością zorganizowaną, handlem ludźmi czy terroryzmem. Dlatego też niezwykle ważne jest, aby działania zmierzające do walki z nielegalną imigracją i innymi procederami z nią powiązanymi były spójne, a co za tym idzie, wspólne dla całej UE. 

W 2019 r. weszły w życie dwa rozporządzenia ustanawiające ramy interoperacyjności między unijnymi systemami informacyjnymi w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Łatwiejsza i efektywniejsza wymiana informacji między Państwami Członkowskimi znacząco poprawi bezpieczeństwo w UE, umożliwi skuteczniejsze odprawy na granicach zewnętrznych, pozwoli sprawniej wykrywać multiplikację tożsamości i przyczyni się do zapobiegania nielegalnej migracji oraz jej zwalczania.

Polska dostrzega trudną, globalną sytuację uchodźczą i solidarnie wraz z całą wspólnotą międzynarodową stawia jej czoła. Włączamy się w działania na rzecz kompleksowego wsparcia uchodźców w regionach pochodzenia oraz w akcje umożliwiające jak największej ich liczbie szybki i bezpieczny powrót do domów, jak i we wsparcie państw trzecich w zakresie efektywnego zarządzania migracją i budowania własnej zdolności w tym zakresie. 

Globalne Podejście do Migracji i Mobilności (GAMM)

Globalne Podejście do Migracji i Mobilności (GAMM) to koncepcja ustanawiająca ramy zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej i azylowej UE zgodnie z którymi prowadzona jest współpraca UE z państwami trzecimi w ww. zagadnieniach.

GAMM złożony jest czterech filarów, które określają priorytetowe obszary dialogu i współpracy z kluczowymi z punktu widzenia migracji państwami trzecimi. Obszary tematyczne GAMM to:

1. migracja legalna i mobilność,
2. nieregularne migracje i przeciwdziałanie handlowi ludźmi,
3. promowanie ochrony międzynarodowej i poszerzanie zewnętrznego wymiaru polityki azylowej UE,
4. wzajemne oddziaływanie polityk migracyjnej i rozwojowej.

Działania w ramach GAMM łączą współpracę na poziomie politycznym z wymiarem praktycznym. GAMM obejmuje wszystkie zewnętrzne procesy polityczne i dialogi bilateralne w obszarze migracji. Dotyczy to również kluczowych z punktu widzenia Polski procesów i dialogów odnoszących się do kwestii migracyjnych, a skierowanych na wschód, takich jak Partnerstwo Wschodnie, czy Proces Praski.

Podstawowym instrumentem praktycznej współpracy w ramach GAMM są Partnerstwa na rzecz Mobilności. Do chwili obecnej Partnerstwa na rzecz mobilności zawarto z: Mołdawią, Cape Verde, Gruzją, Armenią, Marokiem, Azerbejdżanem, Białorusią, Jordanią i Tunezją. Polska jest stroną wszystkich Partnerstw zawartych z krajami Partnerstwa Wschodniego, a także partnerstwa z Tunezją i Jordanią.

W związku z kryzysem migracyjnym na który, poza migracją przebiegającą przez Turcję i wschodnią część Morza Śródziemnego do Grecji, złożył się również bezprecedensowo wysoki poziom napływu migrantów z Afryki, głównie przez Libię do Włoch. W związku z tym 7 czerwca 2016 r. Komisja Europejska przyjęła dokument określający tzw. nowe ramy partnerstwa, który dotyczył współpracy z kluczowymi państwami pochodzenia i tranzytu migrantów: Etiopią, Erytreą, Mali, Nigrem, Nigerią, Senegalem, Somalią, Sudanem, Ghaną, Wybrzeżem Kości Słoniowej, Algierią, Maroko, Tunezją, Afganistanem, Bangladeszem i Pakistanem.

Europejska Sieć Migracyjna

Europejska Sieć Migracyjna [ESM] została powołana na mocy Decyzji Rady WE/381/2008 z dnia 14 maja 2008 roku. Jej głównym celem jest zaspokojenie zapotrzebowania instytucji Unii oraz organów i instytucji państw członkowskich na aktualne, obiektywne, wiarygodne i porównywalne informacje w zakresie migracji i azylu. Informacje te mają stanowić punkt wyjścia dla polityków i ekspertów kształtujących politykę na poziomie krajowym i europejskim do lepszego rozumienia aktualnych wyzwań w dziedzinie migracji, w tym przede wszystkim wspierać Komisję Europejską w decydowaniu, czy potrzebne są dalsze działania na poziomie europejskim.

Upowszechniane przez ESM informacje mają również przyczyniać się do podnoszenia wiedzy ogółu społeczeństwa na temat zjawisk w zakresie migracji i azylu.

Europejska Sieć Migracyjna w Polsce jest zlokalizowana w Urzędzie do Spraw Cudzoziemców.

KRAJOWY PUNKT KONTAKTOWY EUROPEJSKIEJ SIECI MIGRACYJNEJ W POLSCE 

Urząd do Spraw Cudzoziemców 

ul. Koszykowa 16, 00-564 Warszawa 

esm[at]udsc.gov.pl 

https://www.gov.pl/web/europejska-siec-migracyjna