Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

Mokradła poprzez usługi podtrzymujące wspierają bioróżnorodność i równowagę w przyrodzie. Choć nie funkcjonują jako oddzielne, pojedyncze obszary, to tworzą połączone systemy na poziomie całego krajobrazu, co dodatkowo wzmacnia ich znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej i stabilności ekosystemów. Ich ochrona i odpowiednie zarządzanie są zatem niezbędne dla zachowania tych cennych usług.

Najnowszy odcinek naszego cyklu o mokradłach poświęcamy więc usługom podtrzymującym, aby trochę szerzej przyjrzeć się temu tematowi. Materiał jest oparty na diagnozie zawartej w Strategii ochrony obszarów wodno-błotnych.

Czym są usługi podtrzymujące

Do usług podtrzymujących zalicza się te funkcje ekosystemów, które pozwalają na zachowanie różnorodności biologicznej i całego bogactwa świata przyrody - to oznacza, że są to usługi, od których zależą pozostałe usługi ekosystemowe.

Różnorodność ekosystemowa

Typ, budowa czy miejsce występowania mokradeł wpływa na ich bogactwo i różnorodność na poziomie krajobrazu. W każdym z typów mokradeł zaznacza się zróżnicowanie często wyrażające się obecnością całkowicie odmiennych zespołów gatunków. 

W przypadku rzek, ich zróżnicowanie ekosystemowe wynika m.in. z wielkości, spadku koryta, natlenienia i żyzności wody, typu podłoża, ilości niesionej zawiesiny. 

W przypadku jezior podstawowa oś podziału ekologicznego dotyczy żyzności (trofii), a także chemizmu wody (np. alkaliczne jeziora ramienicowe, kwaśne jeziora humotroficzne), niemniej ważne są też cechy geomorfologiczne (wielkość, głębokość) i klimatyczne wynikające przede wszystkim z wysokości bezwzględnej (jeziora górskie i nizinne). 

W przypadku torfowisk wyróżnia się dwa podstawowe typy w zależności od zasilania wodą: torfowiska wysokie (zasilane wodą deszczową) oraz torfowiska niskie (zasilane głównie wodą podziemną i / lub powierzchniową), a także torfowiska przejściowe o znaczącym, ale nie wyłącznym, udziale zasilania wodą deszczową.

Mokradła nietorfowe różnicują się w zależności od pochodzenia wody, czasu jej zalegania (zalewy krótkotrwałe, zalewy długotrwałe, podsiąki), ilości nagromadzonej materii organicznej. W zależności od stopnia uwodnienia i czasu trwania wysokiego poziomu wody, tereny te mogą być w warunkach naturalnych zajmowane przez lasy lub zbiorowiska szuwarowe. 

We wszystkich przypadkach na naturalne zróżnicowanie ekosystemów nakłada się wpływ człowieka, który w początkowych stadiach ingerencji może nawet powodować wzrost bogactwa gatunkowego, a w bardziej zaawansowanych stadiach – niemal zawsze degenerację i uproszczenie ekosystemu.

Różnorodność funkcjonalna

Różnorodność funkcjonalna wynika z różnorodności organizmów w ekosystemie. Wszelkie działania człowieka prowadzą z reguły do uproszczenia struktury relacji w ekosystemie i zmian funkcjonalnych, które mogą prowadzić do znaczących zmian w funkcjonowaniu ekosystemów.

Mokradła jako korytarze ekologiczne i szlaki migracji

Z racji swego często liniowego rozprzestrzenienia w krajobrazie mokradła są jednymi z najważniejszych korytarzy ekologicznych i szlaków migracyjnych zwierząt i roślin. Rolę tę pełnią rzeki wraz z zachowanymi mokradłami nadrzecznymi, brzegi jezior, czy pobrzeże Bałtyku. Dodatkowo, w przekształconym przez człowieka krajobrazie mokradła są często jedyną pozostałością dzikiej przyrody, wobec czego pełnią one funkcję łączników pomiędzy subpopulacjami dzikich roślin i zwierząt, a także miejsc odpoczynku ptaków w czasie migracji (tzw. stepping stones).

Funkcja korytarza ekologicznego może być zapewniana tylko pod warunkiem zachowania ciągłości ekosystemu pomiędzy kluczowymi węzłami sieci ekologicznej lub wystarczająco małej odległości pomiędzy płatami siedliska z subpopulacjami gatunków.

Mokradła jako stabilizatory innych ekosystemów

Z racji swego wpływu na krążenie i retencję węgla, azotu i wody, regulację globalnego i lokalnego klimatu, stabilizację regionalnych warunków wodnych oraz znaczenie dla dyspersji i migracji gatunków, mokradła mają decydujący wpływ na stabilność i funkcjonowanie innych ekosystemów.

O różnorodności genetycznej szerzej opowiemy w kolejnym odcinku.

Pamiętajmy

Przekształcanie i utrata mokradeł mogą doprowadzić do regionalnych kryzysów ekologicznych. Jest to też jednym z najważniejszych przejawów kryzysu globalnego. Zatem usług podtrzymujących ekosystemów mokradłowych nie można zawężać tylko do tej części różnorodności, która jest bezpośrednio związana z ekosystemami, ale trzeba ją powiązać z ich podstawową rolą stabilizacji życia. 

Czy wiecie, że¹ :

• Mokradła są bogatym rezerwuarem bioróżnorodności – zależy od nich 40% gatunków roślin i zwierząt na świecie.
• Gatunki zależne od terenów podmokłych, takie jak ryby, ptaki wodne i żółwie, są w poważnym kryzysie, a 25% z nich jest zagrożonych wyginięciem.
• Od 1970 roku zmniejszyła się populacja 81% gatunków żyjących na śródlądowych terenach podmokłych oraz 36% gatunków przybrzeżnych i morskich.

Źródło: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 

---

¹Materiały WorldWetlandsDay.org - 2026 r.