Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

W ostatnich dniach pojawia się wiele pytań i komentarzy dotyczących prac prowadzonych w rezerwacie przyrody Kwiecewo, w szczególności okresowego obniżania poziomu wody i odłowu ryb. Rozumiemy, że widok odsłoniętego dna zbiornika, błota i prowadzonych prac może budzić niepokój. Dlatego chcemy wyjaśnić, jaki jest cel tych działań, z czego wynika potrzeba ich przeprowadzenia i w jaki sposób Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie sprawuje nad nimi nadzór.

Zaplanowane działanie ochronne, a nie przypadkowa ingerencja w przyrodę

Prace realizowane przez Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków są elementem kilkuletniego projektu, prowadzonego na podstawie zadań ochronnych ustanowionych przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Olsztynie. Zadania ochronne zostały pozytywnie zaopiniowane przez Regionalną Radę Ochrony Przyrody. Ich nadrzędnym celem jest poprawa stanu siedlisk przyrodniczych i odtworzenie warunków sprzyjających występowaniu ptaków wodno-błotnych, dla ochrony których powołano rezerwat. Decyzja o podjęciu działań została poprzedzona analizami i opracowaniami eksperckimi. Oceniono m.in. zmiany liczebności i składu gatunkowego ptaków, stan troficzny wód, zasoby organizmów stanowiących bazę pokarmową ptaków oraz wpływ ryb na funkcjonowanie ekosystemu wodnego.

Dlaczego rozlewisko jest okresowo osuszane?

Osuszenie zbiornika nie jest celem samym w sobie ani działaniem, które zmierza do trwałego pozbawienia rezerwatu wody. To jeden z zabiegów ochrony czynnej, który umożliwia przeprowadzenie prac niemożliwych do wykonania przy stale utrzymującym się poziomie wody.

Działania mają służyć przede wszystkim:

• uruchomieniu procesów mineralizacji osadów dennych,
• ograniczeniu ilości nagromadzonych w zbiorniku substancji biogennych,
• usunięciu nadmiernie rozwiniętej roślinności porastającej dno,
• zahamowaniu postępującego zarastania i wypłycania zbiornika oraz odtworzeniu otwartych powierzchni wodnych i zróżnicowanych siedlisk ważnych dla ptaków wodno-błotnych.

Brak odpowiednich zabiegów może w dłuższej perspektywie prowadzić do dalszej degradacji zbiornika i pogorszenia warunków bytowania gatunków, dla których utworzono rezerwat. Osuszanie ma charakter czasowy. Od stycznia zbiornik będzie ponownie napełniany wodą.

Jak przebiega odłów ryb?

Odłów ryb prowadzony jest równolegle z obniżaniem poziomu wody, etapowo, metodą stosowaną również w gospodarce stawowej. W miarę obniżania poziomu wody ryby przemieszczają się do kanałów i naturalnych zagłębień terenu, gdzie woda utrzymuje się najdłużej. Stamtąd są odławiane bezpośrednio z wody przy użyciu specjalistycznego sprzętu rybackiego, a następnie przenoszone do basenów z wodą.

Prace prowadzone są metodą przerywaną. Oznacza to, że ryby, których nie udało się odłowić danego dnia, pozostają w zbiorniku. Po wyłączeniu pomp, poziom wody jest ponownie częściowo podnoszony, tak aby zapewnić im warunki umożliwiające dalsze przeżycie. Odłowione ryby pozostają żywe i są przekazywane odpowiednim podmiotom, w tym m.in. ośrodkom rehabilitacji zwierząt. Mamy świadomość, że przy przedsięwzięciu tej skali nie można całkowicie wykluczyć pojedynczych przypadków śnięcia ryb. Każdy taki sygnał weryfikujemy na bieżąco. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie oraz wykonawca działań – Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków podejmują wszystkie możliwe działania, aby cały odławiany ichtiostan nie doznał uszczerbku na zdrowiu i życiu.

Monitorujemy sytuację i jakość wody

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie na bieżąco monitoruje sytuację i pozostaje w kontakcie z Polskim Towarzystwem Ochrony Ptaków, odpowiedzialnym za realizację projektu.

Reagujemy na zgłaszane uwagi i wątpliwości, zwracając szczególną uwagę na prawidłową organizację prac, ich sprawny przebieg oraz ograniczenie potencjalnego oddziaływania na środowisko i organizmy wodne. W ramach prowadzonego nadzoru zwróciliśmy się w szczególności o usprawnienie organizacji i zwiększenie tempa prowadzonych prac, regularne pomiary natlenienia wody powyżej miejsca zrzutu wód z rozlewiska, z uwzględnieniem rzek Kwieli i Łyny, zastosowanie dodatkowych zabezpieczeń ograniczających przedostawanie się małych ryb oraz przedstawienie sprawozdania cząstkowego z dotychczasowego przebiegu i wyników prac.

Istotnym elementem oceny oddziaływania prowadzonych działań jest również kontrola parametrów jakości wody. Dotychczasowe wyniki pomiarów wskazują, że w zbiorniku utrzymywały się korzystne warunki tlenowe aż do końcowego etapu jego osuszania, kiedy odnotowano ich wyraźne pogorszenie. Nie były to jednak warunki skrajnie niekorzystne pod względem natlenienia. Z kolei w rzece Kwieli przez cały okres objęty pomiarami utrzymywały się umiarkowanie dobre warunki tlenowe.

Wyniki badań mętności oraz zawartości węgla i azotu wskazują ponadto na dużą efektywność procesów samooczyszczania wody na stosunkowo krótkim odcinku rzeki. Jednym z czynników, który może mieć na to istotny wpływ, jest obecność bobrów i wybudowanych przez nie tam. Konstrukcje te sprzyjają zatrzymywaniu zawiesin i osadów, a także napowietrzaniu przepływającej wody. Obserwacje te są ważne dla oceny funkcjonowania całego układu wodnego i pozwalają lepiej rozpoznawać procesy zachodzące w środowisku.

Ochrona przyrody wymaga odpowiedzialnych decyzji

Chcemy podkreślić, że ochrona rezerwatu to nie tylko zachowanie jego obecnego wyglądu. Czasami, aby zachować wartości przyrodnicze danego miejsca i przeciwdziałać jego degradacji, konieczne jest podjęcie zaplanowanych, odpowiednio uzasadnionych działań ochronnych. Nie oznacza to jednak, że ich przebieg pozostaje poza kontrolą.

Dobrostan zwierząt, bezpieczeństwo organizmów wodnych i ograniczanie oddziaływania prac na środowisko są dla nas niezwykle istotne. Każdy niepokojący sygnał traktujemy poważnie. Prowadzimy nadzór, wskazujemy konieczne działania korygujące i oczekujemy od realizatora przedsięwzięcia należytej staranności.

Materiał filmowy z naszej wizyty w rezerwacie przyrody Kwiecewo 10.11.2026 r., w którym wyjaśniamy działania i zakres prowadzonych prac dostępny jest tutaj.