Komisja Europejska (KE) postanowiła zwiększyć konkurencyjność i innowacyjność przemysłu europejskiego poprzez pogłębioną politykę przemysłową w sektorze obrony. Ma to na celu rozwijać współpracę europejską i poprawić efektywność przemysłową sektora obronnego. Znaczącym etapem prac nad wyzwaniami polityki europejskiej okazał się rok 2016, kiedy KE opublikowała Europejski Plan Działań w Sektorze Obrony (EDAP). Dokument ten wyznaczył główne filary polityki.  Dotyczą one potrzeb w ramach cyklu rozbudowy zdolności obronnych, które wzajemnie się uzupełniają, tj. :

• utworzenie Europejskiego Funduszu Obrony (ang. European Defence Fund - EDF);
• wspieranie inwestycji w łańcuchy dostaw oraz
• pogłębienie funkcjonowania jednolitego rynku wyposażenia obronnego.

W lutym 2022 r. wszedł w życie tzw. pakiet obronny KE (dwa komunikaty), który przedstawił zakres inicjatyw unijnych. Obejmował on, zamierzenia dotyczące współpracy projektowej w ramach EDF. Następnie, wejście wżycie Kompasu Strategicznego w marcu 2023 roku ukierunkowało strategiczną ścieżkę rozwoju sektora obrony przy maksymalizacji wykorzystania EDF.

Obecnie do najważniejszych wyzwań polskiego przemysłu obronnego w zakresie inicjatyw europejskich należy aktywny udział podmiotów we wszystkich fazach realizacji EDF.

W pierwszej fazie EDF do roku 2020, przyjęto decyzję o:

• uruchomieniu działania przygotowawczego w zakresie badań nad obronnością (ang. Preparatory Action on Defence Research – PADR) oraz
• europejskiego programu rozwoju przemysłu obronnego (ang. European Defence Industrial Development Programme – EDIDP). Oba programy pilotażowe EDF stanowią doświadczenia dla jednego kompleksowego programu EDF na lata 2021–2027 r.

Informacje na temat procedury zatwierdzania gwarancji w Europejskim Funduszu Obronnym

Działanie przygotowawcze w zakresie badań nad obronnością (ang. Preparatory Action on Defence Research – PADR) zostało pomyślane jako jeden z programów pilotażowych EDF. Stanowił on instrument finansowania badań w celu zwiększenia integracji i konkurencyjności europejskiego sektora obronnego, ze szczególnym naciskiem na wspieranie projektów, które zapewniają wartość dodaną dla sektora. Komisja Europejska upoważniła Europejską Agencję Obrony (ang. European Defence Agency – EDA) do implementacji programu.

Informacje na temat PADR znajdują się na stronie EDA.

Europejski program rozwoju przemysłu obronnego (ang. European Defence Industrial Development Programme – EDIDP) stanowi uzupełnienie PADR. Obejmuje on fazę rozwoju zdolności między badaniami a produkcją. Rozporządzenia w sprawie EDIDP obowiązuje od roku 2019. Dla programu przewidziano budżet w wysokości 500 milionów euro na lata 2019-2020. Program współfinansował projekty, które przyczyniły się do rozwoju innowacyjności i konkurencyjności przemysłu obronnego.

Informacje na temat EDIDP znajdują się na stronie DG DEFIS.

Europejski Fundusz Obronny na lata 2021-2027 to inicjatywa finansowa KE ma na celu realizację wspólnych projektów w przemysłowym sektorze obrony.

Celem Funduszu jest wzmacnianie konkurencyjności, wydajności i innowacyjności bazy przemysłowej. Przyczyni się on do strategicznej autonomii Unii i jej swobody działania.

Fundusz ma za zadanie:

• wspieranie wspólnych działań i współpracy transgranicznej między podmiotami prawnymi w całej Unii. Dotyczy to w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) i spółek o średniej kapitalizacji,
• rozszerzanie wspólpracy transgenicznej między podmiotami prawnymi poprzez wzmacnianie i poprawę elastyczności zarówno łańcucha dostaw, jak i łańcucha wartości w sektorze obrony,
• promowanie lepszego wykorzystania potencjału przemysłowego w zakresie innowacji, badań i rozwoju technologicznego na każdym etapie cyklu życia produktów i technologii obronnych.

Fundusz promuje współpracę między przedsiębiorstwami i podmiotami badawczymi różnej wielkości i szerokim pochodzeniu geograficznym w UE.

Fundusz wspiera konkurencyjne i oparte na współpracy przemysłowej projekty w całym cyklu badań i rozwoju. Działania takie mają na celu wywieranie większego wpływ na europejskie zdolności obronne oraz potencjał produkcyjny europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej. EDF zachęca w szczególności MŚP do udziału we wspólnych projektach i promuje przełomowe innowacyjne rozwiązania. Zgodnie z celami EDF, MŚP i przedsiębiorstwa typu start-up będą odgrywać zasadniczą rolę we wzmacnianiu konkurencyjności i innowacyjności europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej.

Komisja Europejska przeznaczy na EDF 2021-2027 prawie 8 miliardów euro. Środki w wysokości 2,7 miliarda euro posłużą sfinansowaniu wspólnych badań w dziedzinie obronności. KE przekaże 5,3 miliarda euro  na wspólne projekty rozwoju zdolności – uzupełnione o współfinansowanie narodowe.

Niektóre z osiągnięć technologicznych mogą potencjalnie prowadzić do radykalnych zmian w rozwiązaniach ważnych dla obronności i bezpieczeństwa. Klasyczne przykłady obejmują: kryptografię, radary i systemy pozycjonowania w przestrzeni kosmicznej. W związku z tym ustalono, że do 8% całego budżetu EDF będzie przeznaczone na wspieranie przełomowych, innowacyjnych projektów obronnych wysokiego ryzyka.

EDF 2021-2027 jest wdrażany za pomocą rocznych programów prac zorganizowanych w kategoriach tematycznych i horyzontalnych.

30 stycznia 2025 r. Komisja Europejska opublikowała kolejny już roczny program prac Europejskiego Funduszu  Obronnego (European Defence Fund Work Programme), który objął 33 tematy konkursowe (tzw. call topics) w 7 kategoriach technologicznych, 2 kategoriach otwartych oraz 2 umowy o granty (grant agreements), skierowane do małych i średnich przedsiębiorstw (SMEs). Obok nich wskazano także działania wspierające (m.in. business coaching oraz wydarzenia tematyczne typu hackathon).

W latach 2021-2027 finansowanie EDF na cele wspólnych unijnych prac badawczych i rozwojowych w ramach produkcji zbrojeniowej i technologii obronnych to niemal 8 mld EUR (w tym 2,7  mld EUR na projekty badawczo-rozwojowe oraz 5,3 mld EUR na prace wdrożeniowe).

Szczegółowe informacje na temat kolejnych edycji EDF publikowane są każdorazowo na stronach Komisji Europejskiej przez Dyrekcję Generalną ds. Przemysłu Obronnego i Przestrzeni Kosmicznej.

Corocznie również, w powiązaniu z publikowanymi edycjami naborów projektowych EDF, w MRiT odbywają się organizowane we współpracy z MON polskie Dni Informacyjne Europejskiego Funduszu Obronnego – EDF Info Day. Wydarzenia są okazją do uzyskania szczegółowych informacji i zebrania kontaktów roboczych na potrzeby budowania projektowych konsorcjów celowych. Ich częścią mogą być zarówno jednostki naukowo-badawcze, instytuty akademickie oraz podmioty przemysłowe zainteresowane aplikowaniem o środki UE dla sektora obronnego.

Komisja Europejska zazwyczaj w drugim kwartale roku (kwiecień-maj) organizuje w Brukseli ogólnoeuropejskie wydarzenie European Defence Fund Info Days. W tym roku odbędą się one 2 – 3 kwietnia w formie hybrydowej (w Brukseli lub wirtualnie). Oferują one jeszcze szersze możliwości pozyskiwania partnerów projektowych do konsorcjów oraz gromadzenia bazy wiedzy o możliwościach uczestniczenia i rozliczania planowanych inicjatyw rozwojowych.

Szczegóły programu EDF 2025

Projekty badawcze otrzymują do 100% dofinansowania z UE tzw. kosztów kwalifikowalnych, głównie w formie dotacji, podczas gdy działania rozwojowe są finansowane przez Komisję częściowo.

Finansowanie części badawczej i udział podmiotów nie są skomplikowane oraz nie wymagają dodatkowych działań na poziomie państwa.

Finansowanie w części rozwojowej wymaga uzupełnienia na poziomie rządowym (np. przez resorty obrony narodowej lub inne instytucje). Dotyczy to instytucji, które zgłaszają ew. zamiar zakupu rezultatów projektów/produktu końcowego. Możliwe są różne źródła finansowania działań projektowych danego podmiotu w konsorcjum. Zakres współfinansowania danego podmiotu w konsorcjum wynika z ustaleń konsorcjum i zależy od zakresu pracy/podziału zadań. Udział podmiotów w konsorcjach i powiązane z tym korzyści, często powodują, że konsorcja umożliwią udział podmiotów, które posiadają własne finansowanie.

W części rozwojowej, Fundusz uzupełnia inwestycje państw członkowskich. Polega ono na  współfinansowaniu do 20% kosztów opracowania prototypu oraz do 80% dalszych działań certyfikacyjnych czy testowych. W rozporządzeniu o EDF wprowadzone zostały specjalne zachęty dla części rozwojowej tzw. bonusy.  EDF sprzyja głównie angażowaniu MŚP oraz zachęca je do transgranicznego udziału we współpracy projektowej. W tym zakresie EDF umożliwia wyższe stawki finansowania i faworyzuje projekty realizowane przez konsorcja z udziałem MŚP. Fundusz promuje również komplementarność z projektami PESCO, co łącznie zapewnia wskaźnik dofinansowania do max. 35%. Po ich uwzględnieniu wnioski z niektórych kategorii działań (m. in. prace studyjne, projektowe) mogą uzyskać do 100% finansowania.

Warunki	Składki w postaci punktów procentowych doliczane do podstawowej stopy finansowania
Projekt w trakcie opracowywania w ramach stałej współpracy strukturalnej PESCO	+ 10 punktów procentowych
Projekt, w którym udział kosztów podlegających zwrotowi lokowany do MŚP w UE jest większy lub równy 10%	+ punkty procentowe równe procentowi kosztów podlegających zwrotowi lokowanych dla MŚP o zasięgu transgranicznym (maksymalnie 5%)
	+ punkty procentowe równe dwukrotności odsetka kosztów podlegających zwrotowi lokowanych dla transgranicznych MŚP
Projekt, w którym udział wydatków podlegających zwrotowi lokowany do spółek o średniej kapitalizacji jest większy lub równy 15%	+ 10 punktów procentowych

 

Działania badawcze - zakres finansowania
Tworzenie nowej wiedzy	100%
Integracja wiedzy	100%
Studia	100%
Projektowanie	100%

 

Działania rozwojowe - zakres finansowania
	Podstawowe finansowanie		Maksymalne finansowanie (bonusy)
Integracja wiedzy	65%		100%
Studia	90%		100%
Projektowanie	65%		100%
Prototyp	20%		55%
Testowanie	45%		80%
Kwalifikacja	70%		80%
Certyfikacja	70%		80%
Zwiększenie efektywności	65%		100%

 

EDF jest otwarty dla wszystkich podmiotów z UE i jest skierowany w szczególności do MŚP i innowacyjnych przedsiębiorstw. Wszystkie aktywa wykorzystywane w projekcie muszą znajdować się w UE, a podmioty nie mogą być kontrolowane przez państwo trzecie (niestowarzyszone) lub podmiot z państwa trzeciego (niestowarzyszonego).

„Niestowarzyszone państwo trzecie” to państwo, które nie jest ani częścią UE, ani członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Innymi słowy, są to wszystkie kraje spoza UE z wyjątkiem Liechtensteinu, Norwegii i Islandii.

Finansowanie mogą otrzymać projekty realizowane w ramach współpracy obejmującej co najmniej trzy kwalifikujące się podmioty z co najmniej trzech państw członkowskich lub krajów stowarzyszonyc. Kraje te nie mogą znajdować się pod wzajemną kontrolą. Warunki które dotyczą składu konsorcjum dla projektów oznaczonych „technologie przełomowe” wskazują na dwa podmioty z minimum dwóch państw.

Podmioty z państw trzecich (kontrolowane) z siedzibą na terytorium UE mogą starać się o udział w konsorcjum jako beneficjenci w ramach derogacji określonej w rozporządzeniu o EDF. Podmioty te muszą posiadać gwarancje bezpieczeństwa zatwierdzone przez państwo w którym podmiot ma siedzibę.

Podmioty, które mają siedzibę poza UE mogą również współpracować w realizacji projektów EDF. Muszą one spełniać podobne warunki bezpieczeństwa. Podmioty tego rodzaju nie otrzymają jednak finansowania z EDF.

Podmioty, które otrzymują finansowanie z EDF to beneficjent bezpośredni lub jako podwykonawcy z siedzibę w UE. O podwykonawcach mówimy, gdy podmiot ma bezpośredni stosunek umowny z jednym z partnerów konsorcjów.

Infrastruktura, obiekty, aktywa i zasoby wykorzystywane do działania muszą znajdować się na terytorium UE w trakcie realizacji działania.

Uczestnicy konsorcjum oraz podwykonawcy nie mogą być kontrolowani przez podmiot z państwa trzeciego lub przez samo państwo trzecie.

Jeżeli podmiot jest kontrolowany, państwo członkowskie, w którym ma siedzibę podmiot europejski zatwierdza gwarancje bezpieczeństwa. Ma to na celu, umożliwienie podmiotowi starania o przyznanie finansowania z EDF. Gwarancje akceptuje KE, do której należy ostateczna decyzja w sprawie udziału podmiotu kontrolowanego w działaniu projektowym.

Gwarancje muszą wykazać, że udział spółki kontrolowanej nie jest sprzeczny z:

• interesami bezpieczeństwa UE i państw członkowskich,
• celami EDF oraz
• przepisami dotyczącymi prawa własności intelektualnej.

Ponadto gwarancje muszą określać, że:

• wdrożone zostały środki, aby spółka dominująca z państwa trzeciego nie mogła utrudniać realizacji działania projektowego oraz
• aby poufne informacje były chronione, a prawa własności i rezultaty projektów nie były eksportowane poza terytorium UE. Państwo członkowskie może wprowadzić  dodatkowe środki, które wpłyną na zwiększenie bezpieczeństwa (potwierdzenie niezależności podmiotu kontrolowanego).

Należy podkreślić, że każdy podmiot w konsorcjum jest weryfikowany przez KE. Pierwszy etap to tzw. arkusz samooceny. W arkuszu wymagane jest przedstawienie wyczerpujących informacji na temat: struktury własności i zakresu praw, zarządzania wewnętrznego, ładu korporacyjnego, informacje handlowe i finansowe. 

Procedura zatwierdzania gwarancji przedstawiona jest poniżej.

Projekty finansowane przez EDF muszą realizować cele Funduszu. Muszą one odnosić się do nowych produktów i/lub technologii obronnych lub stanowić ulepszenia istniejących produktów i technologii. Te technologie i produkty nie mogą podlegać ograniczeniom nałożonym przez państwo trzecie.

Do wsparcia finansowego kwalifikują się działania, tj.:

1. stworzenie, zapewnienie podstaw i poprawę stanu wiedzy, produktów i technologii. Dotyczy to przede wszystkim przełomowych technologii obronnych, które mogą wywrzeć istotny wpływ w obszarze obronności;
2. zwiększenie interoperacyjności i odporności, w tym: 

• chronionej produkcji i wymiany danych,
• opanowanie krytycznych technologii obronnych,
• zwiększenie bezpieczeństwa dostaw lub
• umożliwienie skutecznego wykorzystania rezultatów na potrzeby produktów i technologii obronnych;

3. studia wykonalności w celu sprawdzenia wykonalności nowych lub ulepszonych produktów, technologii, procesów, usług i rozwiązań;

4. projektu produktu obronnego, materialnego lub niematerialnego komponentu lub technologii obronnych, a także określenia specyfikacji technicznych. Na ich podstawie dany projekt został opracowany, wraz z częściowymi testami w zakresie zmniejszania ryzyka w środowisku przemysłowym lub reprezentatywnym;

5. tworzenie prototypu systemu produktu obronnego, materialnego lub niematerialnego, komponentów lub technologii obronnych;

6. testowanie produktu, materialnego lub niematerialnego komponentu lub technologii obronnych;

7. kwalifikowania produktu obronnego, materialnego lub niematerialnego komponentu lub technologii obronnych;

8. certyfikacja produktu obronnego, materialnego lub niematerialnego komponentu lub technologii obronnych;

9. opracowanie technologii lub aktywów zwiększających wydajność w całym cyklu życia produktów i technologii obronnych.

 

Jeśli jest to projekt rozwojowy (w przeciwieństwie do projektu badawczego), wymogiem jest, aby min. dwa państwa członkowskie uzgodniły wymagania dotyczące zdolności. Ponadto co najmniej dwa państwa członkowskie muszą zamierzać pozyskać produkt końcowy.

Państwa członkowskie, które będą współfinansować projekt, muszą uzgodnić specyfikacje techniczne. Niezbędne jest potwierdzenie kwestii wykorzystania technologii w skoordynowany sposób jako wkładu w rozwój bazy technologiczno-przemysłowej.

Dofinansowanie przyznawane jest przez Komisję Europejską w ramach poszczególnych konkursów dla propozycji, które uzyskują najlepsze rezultaty według następujących kryteriów oceny:

• wkład w doskonałość lub potencjał dokonania przełomu w dziedzinie obronności. Należy wykazać, że planowane rezultaty działania zapewniają istotną przewagę nad istniejącymi produktami lub technologiami obronnymi;
• wkład w innowacje i rozwój technologiczny europejskiego przemysłu obronnego. Należy wykazać, że proponowane działanie obejmuje przełomowe lub nowatorskie rozwiązania, nowe kierunki rozwoju technologii albo zastosowanie technologii lub koncepcji, które dotychczas nie były wykorzystywane w sektorze obronności. Jednocześnie należy unikać nieuzasadnionego powielania już realizowanych działań;
• wkład w konkurencyjność europejskiego przemysłu obronnego. Należy wykazać, że planowane działanie zapewni korzystną relację między kosztami a osiągniętymi efektami. Powinno ono również tworzyć nowe możliwości rynkowe w Unii Europejskiej i poza nią oraz wspierać rozwój przedsiębiorstw;
• wkład w niezależność europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego.  Oceniane będzie w szczególności ograniczenie zależności od dostawców spoza Unii Europejskiej, zwiększenie bezpieczeństwa dostaw oraz zgodność działania z priorytetami Unii w zakresie bezpieczeństwa i obronności, o których mowa w art. 3;
• wkład w tworzenie nowej współpracy transgranicznej. Oceniane będzie tworzenie nowej współpracy między podmiotami mającymi siedzibę w państwach członkowskich lub państwach stowarzyszonych. Szczególne znaczenie ma udział mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw oraz spółek o średniej kapitalizacji jako odbiorców, podwykonawców lub uczestników łańcucha dostaw, zwłaszcza gdy pochodzą z państw innych niż państwa siedziby dużych członków konsorcjum;
• jakość i efektywność przeprowadzenia działania;
• wkład w zwiększenie wydajności w całym cyklu życia produktów i technologii obronnych. Ocenie podlega uwzględnienie opłacalności oraz możliwości osiągania synergii na etapie zamawiania, eksploatacji, utrzymania i wycofania produktów lub technologii;
• wkład w dalszą integrację europejskiego przemysłu obronnego.  Należy wykazać, że państwa członkowskie zamierzają wspólnie wykorzystywać, posiadać lub utrzymywać produkt końcowy albo technologię końcową w sposób skoordynowany.

Podmioty, które uczestniczą w konsorcjach, pozyskują tzw. rządowe dokumenty poparcia wymagane w ramach ich udziału w konsorcjum projektowym - zarówno badawczym jak i zdolnościowym. W Polsce oprócz dokumentów poparcia wydawanych przez Ministerstwo Obrony Narodowej (MON) dokumenty takie wydaje również Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT).

Dokumenty wydawane przez MRiT są zazwyczaj ograniczone do potwierdzenia efektywności i wartości ekonomicznej danego działania tj. względów technologicznych, rynkowych, wkładu w potencjał bazy technologiczno-przemysłowej w UE.

Informacje na temat wniosku w sprawie rządowych dokumentów poparcia są dostępne w załączniku.

Podmiot mający siedzibę w UE, który jest kontrolowany przez państwo trzecie lub podmiot z państwa trzeciego, może otrzymać finansowanie z EDF. Warunkiem jest wykazanie, że zachowuje autonomię wobec podmiotu kontrolującego. W tym celu musi uzyskać gwarancje bezpieczeństwa zatwierdzone przez właściwy organ państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę.

Koordynator konsorcjum składa wniosek projektowy do KE. Do wniosku dołącza deklarację własności i kontroli dla każdego uczestnika konsorcjum. Na podstawie tych informacji KE ocenia, czy dany podmiot jest kontrolowany przez państwo trzecie lub podmiot z państwa trzeciego.

Jeżeli KE uzna, że podmiot podlega takiej kontroli, zwróci się o przedstawienie zatwierdzonych gwarancji bezpieczeństwa.

Zgodnie z rozporządzeniem EDF kontrola oznacza możliwość wywierania decydującego wpływu na działalność przedsiębiorstwa. W praktyce oznacza to możliwość wpływania m.in. na:

• powoływanie lub odwoływanie kadry kierowniczej;
• zatwierdzanie budżetu;
• podejmowanie decyzji inwestycyjnych;
• określanie kierunków działalności przedsiębiorstwa.

Podczas oceny KE analizuje przede wszystkim:

• strukturę własności przedsiębiorstwa;
• strukturę właścicielską do poziomu właściciela ostatecznego;
• politykę przedsiębiorstwa;
• powiązania organizacyjne, handlowe, finansowe i kapitałowe.

Jeżeli KE stwierdzi, że polski podmiot jest kontrolowany przez państwo trzecie lub podmiot z państwa trzeciego, będzie zobowiązany do przedstawienia gwarancji bezpieczeństwa zatwierdzonych przez MRiT.

W Polsce za zatwierdzanie gwarancji odpowiada Minister Rozwoju i Technologii. Decyzję podejmuje na podstawie analizy wniosku przedsiębiorcy oraz uchwały Zespołu doradczego ds. wsparcia udziału polskiego przemysłu obronnego w EDF. Minister może zatwierdzić gwarancje albo odmówić ich zatwierdzenia.

Ostateczną decyzję o uznaniu gwarancji podejmuje KE. Zatwierdzenie gwarancji przez MRiT nie oznacza ich automatycznego uznania przez KE.

Jeżeli KE uzna przedstawione gwarancje za niewystarczające, poinformuje o tym koordynatora konsorcjum i podmiot. Podmiot będzie musiał niezwłocznie przedstawić uzupełnione gwarancje lub dodatkowe wyjaśnienia.

W tym etapie postępowania organ krajowy nie prowadzi bezpośredniej korespondencji z KE.

Warunki gwarancji

Gwarancje bezpieczeństwa obejmują sześć podstawowych warunków. Trzy z nich dotyczą zgodności udziału podmiotu z przepisami EDF, a trzy kolejne potwierdzają, że podmiot zachowuje autonomię pomimo kontroli ze strony państwa trzeciego lub podmiotu z państwa trzeciego.

Zgodność z przepisami EDF

Podmiot musi potwierdzić, że jego udział w projekcie nie jest sprzeczny z interesami bezpieczeństwa i obrony UE oraz jej państw członkowskich określonymi w WPZiB (tytuł V Traktatu o UE), celami wskazanymi w art. 3 rozporządzenia EDF oraz przepisami art. 20 i 23 tego rozporządzenia dotyczącymi ochrony praw własności intelektualnej.

Autonomia podmiotu

Podmiot musi wykazać, że kontrola sprawowana przez państwo trzecie lub podmiot z państwa trzeciego nie ogranicza jego zdolności do realizacji projektu. Oznacza to, że zachowuje możliwość prowadzenia działań projektowych, osiągania zakładanych rezultatów oraz swobodnego korzystania z infrastruktury, zasobów, własności intelektualnej i know-how niezbędnych do realizacji projektu.

Ochrona informacji i wyników projektu

Podmiot musi zapewnić, że państwo trzecie ani podmiot z państwa trzeciego nie uzyskają dostępu do szczególnie chronionych informacji dotyczących projektu. Osoby uczestniczące w projekcie powinny posiadać wymagane poświadczenia bezpieczeństwa, jeżeli są one wymagane. Ponadto prawa własności intelektualnej oraz wyniki projektu muszą pozostać przy odbiorcy zarówno w trakcie realizacji projektu, jak i po jego zakończeniu. Nie mogą one podlegać kontroli ani ograniczeniom ze strony państwa trzeciego lub podmiotu z państwa trzeciego oraz nie mogą być przekazywane ani udostępniane poza UE lub państwa stowarzyszone bez zgody właściwego państwa członkowskiego i zgodnie z celami EDF.

We wniosku o zatwierdzenie gwarancji zarówno podmiot z siedzibą w Polsce, jak i podmiot kontrolujący spoza UE potwierdzają spełnienie wszystkich sześciu warunków gwarancji bezpieczeństwa. W zależności od struktury właścicielskiej lub specyfiki przedsiębiorstwa mogą być wymagane dodatkowe środki potwierdzające autonomię podmiotu.

MRiT, opiniując wniosek, dąży do ograniczenia ingerencji w relacje korporacyjne przedsiębiorstwa do niezbędnego minimum. Celem jest wypracowanie, we współpracy z przedsiębiorcą, rozwiązań potwierdzających autonomię podmiotu.

MRiT może odmówić zatwierdzenia gwarancji, jeżeli uzna, że autonomia podmiotu nie została wystarczająco wykazana. MRiT może również wycofać wcześniej zatwierdzone gwarancje. W takim przypadku informuje o swojej decyzji podmiot oraz KE.

Do wniosku o zatwierdzenie gwarancji należy dołączyć projekt dokumentu gwarancji bezpieczeństwa.

Dokument powinien:

• odnosić się do wszystkich warunków gwarancji bezpieczeństwa;
• wyjaśniać, dlaczego podmiot można uznać za autonomiczny;
• opisywać środki zastosowane w celu zapewnienia tej autonomii.

Do wniosku o zatwierdzenie gwarancji należy dołączyć projekt dokumentu gwarancji bezpieczeństwa. Dokument powinien odnosić się do wszystkich warunków gwarancji, wyjaśniać, dlaczego podmiot można uznać za autonomiczny, oraz opisywać środki zastosowane w celu zapewnienia tej autonomii.

Z dokumentu musi jednoznacznie wynikać, że właściwy organ państwa członkowskiego potwierdza autonomię podmiotu. Podpis tego organu oznacza zatwierdzenie gwarancji bezpieczeństwa.

Jeżeli lider konsorcjum wie, że partner projektu jest kontrolowany przez państwo trzecie lub podmiot z państwa trzeciego, powinien przygotować gwarancje bezpieczeństwa przed złożeniem wniosku projektowego do KE. Dotyczy to również sytuacji, gdy kontrola została zidentyfikowana podczas samooceny przeprowadzonej na podstawie formularza udostępnionego przez KE.

Zaleca się dołączenie zatwierdzonych gwarancji już na etapie składania wniosku projektowego.

Jeżeli KE uzna, że gwarancje są wymagane dopiero na etapie oceny wniosku, wezwie lidera konsorcjum lub podmiot do ich przedstawienia. Na przekazanie zatwierdzonych gwarancji podmiot ma 25 dni roboczych. Po ich otrzymaniu KE ponownie oceni kwalifikowalność podmiotu oraz jego wpływ na realizację projektu.

Brak zatwierdzonych gwarancji oznacza, że podmiot nie spełnia warunków udziału w projekcie EDF.

W takiej sytuacji KE może zobowiązać lidera konsorcjum do zastąpienia podmiotu innym kwalifikującym się partnerem lub usunięcia go z konsorcjum. Następnie KE ponownie oceni zmieniony skład konsorcjum. Jeżeli zmiany będą miały istotny wpływ na projekt, KE może odrzucić wniosek o dofinansowanie.

Gwarancje bezpieczeństwa powinny opisywać środki zastosowane przez przedsiębiorstwo w celu zapewnienia autonomii. Mogą to być m.in.:

• odrębna struktura zarządzania dla działań realizowanych w ramach EDF;
• wewnętrzne mechanizmy ochrony projektu;
• procedury kontroli lub zatwierdzania inwestycji z państw trzecich;
• wymagane uprawnienia do prowadzenia działalności w sektorze obronnym;
• porozumienie dotyczące ochrony informacji niejawnych zawarte z właściwym państwem członkowskim lub państwem stowarzyszonym;
• system kontroli, weryfikacji lub audytu;
• mechanizmy uniemożliwiające dostęp do szczególnie chronionych informacji osobom lub podmiotom spoza UE;
• wymagane poświadczenia bezpieczeństwa dla osób i obiektów zaangażowanych w realizację projektu;
• obowiązkowy system sprawozdawczości.

Przedstawione środki mają charakter przykładowy. Ich zakres powinien być dostosowany do struktury właścicielskiej przedsiębiorstwa oraz ryzyka wynikającego z kontroli przez państwo trzecie lub podmiot z państwa trzeciego.

Dokument gwarancji bezpieczeństwa sporządza się według obowiązującego wzoru. Powinien zostać podpisany przez upoważnionego przedstawiciela podmiotu oraz zatwierdzony przez właściwy organ państwa członkowskiego.

Dokument należy sporządzić w języku polskim i angielskim.

Proces zatwierdzania gwarancji bezpieczeństwa obejmuje następujące etapy:

1. Złożenie wniosku – podmiot mający siedzibę w Polsce, który jest kontrolowany przez państwo trzecie lub podmiot z państwa trzeciego i ubiega się o finansowanie z EDF, składa do MRiT wniosek o zatwierdzenie gwarancji bezpieczeństwa.

   Zaleca się złożenie wniosku przed przekazaniem wniosku projektowego do KE. Jeżeli gwarancje nie zostaną przedstawione na tym etapie, KE może wezwać podmiot do ich dostarczenia w terminie 25 dni roboczych.

2. Przygotowanie dokumentacji – wniosek powinien potwierdzać spełnienie warunków gwarancji bezpieczeństwa oraz zawierać odpowiedzi na pytania dotyczące autonomii podmiotu. Obowiązkowym załącznikiem jest projekt dokumentu gwarancji bezpieczeństwa sporządzony w języku polskim i angielskim oraz podpisany przez upoważnionego przedstawiciela podmiotu.
3. Opiniowanie wniosku – MRiT przekazuje wniosek do właściwych organów administracji rządowej uczestniczących we wdrażaniu EDF, w szczególności do MON, MSZ i ABW.
4. Uzupełnienie informacji – w razie potrzeby MRiT zwraca się do wnioskodawcy o dodatkowe wyjaśnienia lub dokumenty potwierdzające autonomię podmiotu. Podmiot powinien wykazać, że przedstawione gwarancje skutecznie ograniczają ryzyko wynikające z kontroli przez państwo trzecie lub podmiot z państwa trzeciego.
5. Ocena wniosku – po zakończeniu analizy MRiT ocenia, czy przedstawione informacje potwierdzają autonomię podmiotu. Następnie Zespół doradczy Ministra Rozwoju i Technologii ds. wsparcia udziału polskiego przemysłu obronnego w EDF podejmuje uchwałę w sprawie przedstawionych gwarancji.

6. Decyzja MRiT – na podstawie przeprowadzonej analizy oraz uchwały Zespołu doradczego Minister Rozwoju i Technologii podejmuje decyzję o zatwierdzeniu lub odmowie zatwierdzenia gwarancji.

   W przypadku pozytywnej decyzji MRiT przekazuje podmiotowi podpisany dokument gwarancji bezpieczeństwa w języku polskim i angielskim. Kopia dokumentów pozostaje w MRiT.

   W przypadku odmowy zatwierdzenia gwarancji MRiT przekazuje podmiotowi pisemną informację wraz z uzasadnieniem.

MRiT wspiera przedsiębiorców zainteresowanych udziałem w projektach EDF. Udzielamy informacji dotyczących zasad uczestnictwa, pomagamy nawiązać kontakt z potencjalnymi partnerami oraz wspieramy proces tworzenia konsorcjów.

Zachęcamy do kontaktu z MRiT już na etapie przygotowywania projektu. Dotyczy to zarówno przedsiębiorców, którzy poszukują partnerów do konsorcjum, jak i tych, którzy mają już zapewniony udział w projekcie. Na każdym etapie przygotowania i realizacji projektu MRiT służy wsparciem oraz udziela wyjaśnień dotyczących zasad uczestnictwa w EDF.

Wyzwaniem jest wykorzystanie:

• oferty firm zagranicznych dla konkretnych tematów, skierowanej do polskich podmiotów;
• oferty polskich firm, które widzą potrzebę wejścia w kontakt z firmami z UE, wtedy: (i) jeśli dotyczy to udziału w projekcie badawczym, firma wchodzi bezpośrednio w relacje z firmą zagraniczną bez formalności na poziomie administracji rządowej; (ii) jeśli dotyczy to udziału w projekcie rozwojowym, zaleca się, aby firma wypełnia wniosek (wzór dostępny na stronach MON) w celu uzyskania wsparcia z funduszy MON na wspólfinansowanie lub poparcie udziału w projekcie badawczym i rozwojowym. Podmiot polski może również wnioskować o uzyskanie dokumentów wsparcia w MRiT.

Należy pamiętać, że MON ocenia możliwość udzielenia wsparcia przede wszystkim z perspektywy potrzeb Sił Zbrojnych RP oraz potencjalnego wykorzystania rezultatów projektu na potrzeby obronności. MRiT wspiera natomiast udział polskich przedsiębiorców w projektach EDF z perspektywy rozwoju krajowego przemysłu obronnego oraz zwiększania ich udziału w europejskich programach współpracy.

Aby zwiększyć szanse polskich podmiotów na udział w projektach EDF, MRiT może wydawać dokumenty potwierdzające znaczenie projektu, w szczególności jego wpływ na rozwój technologii, konkurencyjność przedsiębiorstwa, rozwój potencjału przemysłowego oraz wspólne wykorzystanie rezultatów na poziomie UE. Jednym z wyzwań przy realizacji projektów EDF jest zapewnienie wkładu własnego. Przedsiębiorca może sfinansować go ze środków własnych lub skorzystać z dostępnych instrumentów wsparcia. MRiT przekazuje informacje o możliwościach finansowania oraz dostępnych formach wsparcia.

Celem MRiT jest zwiększenie udziału polskich przedsiębiorców w projektach EDF oraz ograniczanie barier utrudniających ich udział we współpracy międzynarodowej. Po rozpoznaniu potrzeb przedsiębiorcy, w szczególności zakresu projektu oraz współpracy z partnerami z UE, MRiT wspiera nawiązywanie kontaktów oraz rozwój współpracy z potencjalnymi partnerami biznesowymi.

MRiT proponowało dotychczas polskim podmiotom wykorzystanie możliwości, jakie stwarzały:

• Info-Day EDF 2021 / Info-Day EDF 2022 KE poświęcone procedurze składania wniosków oraz części dedykowane tylko firmom, które chciały przedstawić swoją propozycję współpracy projektowej oraz pozyskać kontakty biznesowe dla danego tematu;
• wsparcie na poziomie międzyresortowym w ramach prac Zespołu ds. wsparcia udziału polskiego przemysłu obronego w EDF;
• wsparcie kontaktów biznesowych, organizacja spotkań w celu skojarzenia firm;
• wykorzystanie narzędzia IT jakim jest baza przedsiębiorców;
• skorzystanie przez firmy z potencjału narzędzi oferowanych przez Komisję Europejską;
• szerokie informowanie przemysłu o EDF;
• wsparcie na poziomie punktu kontaktowego EDF w PL

 

Sekretariat Departamentu Polityki Przemysłowej i Przemysłu Obronnego
tel. +48 22 411 96 03

e-mail: sekretariatDPP@mrit.gov.pl