Komitet Do Spraw
Pożytku Publicznego

Spotkaniu przewodniczył  Pan Wojciech Kaczmarczyk Dyrektor Departamentu Społeczeństwa Obywatelskiego KPRM, a uczestniczyli w nim przedstawiciele Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Uniwersytetu Szczecińskiego oraz eksperci reprezentujący środowisko Uniwersytetów Ludowych zrzeszonych w Ogólnopolskiej Sieci Uniwersytetów Ludowych. Spotkanie rozpoczął Dyrektor Kaczmarczyk witając wszystkich i prosząc Marka Byczkowskiego z Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego o zaprezentowanie materiału roboczego będącego kolejnym krokiem na drodze poszukiwania sposobu wykorzystania i wsparcia  idei Uniwersytetów Ludowych dla realizacji kształcenia obywatelskiego i aktywizacji dorosłych w ramach Narodowego Programu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Materiałem tym był Raport Identyfikacja kluczowych obszarów problemowych, celów i działań na przykładzie KUL w Wieżycy przygotowany przez Pracownię SWOT prowadzoną przez Piotra Pawliszcze i Mariusza Mówkę

W czasie prezentacji materiału roboczego powstałego w wyniku analizy SWOT referowane były następujące kwestie:

• Celem strategicznym rewitalizacji UL jest wykorzystanie potencjału UL do osiągnięcia zamierzonej zmiany społecznej
• Przeprowadzona w czterech placówkach ankieta przyniosła jednoznaczne i analogiczne wyniki wskazując, że grupami docelowymi i adresatami dla działań UL powinny być dwie grupy wiekowe: 20 – 30 latkowie (ze szczególnym nastawieniem na tzw. młodych bezrobotnych) oraz seniorzy.
• Konfrontacja posiadanego potencjału z istniejącym szansami i zagrożeniami stojącymi przed UL wykazała, że internat, który jest kluczowym narzędziem metody wychowawczej UL może być równocześnie dużym zagrożeniem, jeśli generuje koszty nie będąc wykorzystanym w sposób wystarczający. Usunięcie tego zagrożenia domaga się planowania odpowiedniej ilości kursów stacjonarnych wykorzystujących internat i stołówkę.
• Potencjałem do wykorzystania, czyli zdiagnozowanymi silnymi stronami UL są: kompetentna i doświadczona kadra, koncepcja oświaty dorosłych wg. zasad Grundtviga, długoletnie doświadczenie w edukacji „młodych dorosłych”, umiejętność wykorzystania lokalnej kultury i tożsamości.
• Analiza SWOT wskazała 7 obszarów problemowych i jako ich odwrócenie wyznacza 7 celów szczegółowych składających się na realizację nadrzędnego i głównego celu jakim jest rewitalizacja UL.
• Pośród zdefiniowanych celów za najważniejsze zostały uznane: poprawienie rozpoznawalności marki UL, stworzenie systemu doskonalenia zawodowego dla nauczycieli UL, wprowadzenie certyfikacji nauczania metodą Grundtviga.

Ewa Smuk- Stratenwerth z Ekologicznego Uniwersytetu Ludowego zwróciła uwagę, że w programie wspierania UL trzeba uwzględnić środowiska, które obecnie przymierzają się do tworzenia nowych placówek UL. Dla tych środowisk potrzeba także stworzyć ofertę wsparcia. Odnosząc się do tematu internatów podkreśliła, że bez nich nie będzie efektów wychowania człowieka w kategoriach pedagogiki Grundtviga. UL to nie kolejna placówka szkoleniowa, gdzie szybko i na odległość można zdobyć jakieś kompetencje zawodowe. Internat to kształtowanie postaw i stylu życia. W internacie takie elementy jak życie społeczne, praca w zespole, budowanie więzi, dialog i debata dają prawdziwe efekty w postaci pożądanego kapitału społecznego. Doświadczenie pokazuje, że studenci stacjonarnych kursów stają się też najlepszymi ambasadorami i misjonarzami idei UL. Barbara Mincewicz z Uniwersytetu Ludowego w Radawnicy i Marek Byczkowski jednomyślnie potwierdzili nierozłączność idei kształcenia w UL z systemem internatowym, który staje się urzeczywistnieniem i szkołą społeczności obywatelskiej.

Małgorzata Kułaczkowska z UL w Radawnicy poinformowała, że dla wypromowania marki UL ma służyć formuła Ogólnopolskiej Sieci Uniwersytetów Ludowych ze stworzoną dla jej obsługi stroną internetową. Ważnym obecnie zadaniem jest opracowanie wspólnego logo dla sieci OSUL i promocja strony. W dalszej perspektywie stworzona internetowa platforma komunikacji służyłaby utrzymywaniu więzi ze studentami, udostępnianiu materiałów oraz szkoleniom e-learningowym.

Alina Respondek z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji zwróciła uwagę, że w promowaniu i rewitalizowaniu idei UL trzeba przedstawić ją jako wypełnienie istniejącej luki w systemie oświaty i wychowania – brakującego elementu systemowego wsparcia dla innej niż zawodowa lub ogólnokształcąca forma edukacji dorosłych. Przed podjęciem konkretnych działań w tym kierunku potrzebne jest odniesienie do  potrzeb edukacyjnych społeczeństwa, z których należałoby starannie wybrać te, które  powinny być zaadresowane w pierwszeństwie – w pilotażowym programie wsparcia. Za godne poważnego rozważenia uznała wyjście z ideą UL poza środowisko wiejskie, by nadać jej powszechność i dopasować do wymogów współczesności – UL powinny być rozpoznawane jako przyjazne i dobrze dostosowane do lokalnych potrzeb edukacyjnych miejsca uczenia się w każdym środowisku, a nie tylko jako miejsce poznawania np. kultury regionu i kultywowania dziedzictwa historyczno-kulturowego regionu. Wskazała też na konieczność bardzo dobrego przygotowania kadr do pracy w UL i przypomniała o możliwościach wspierania takiego przygotowania przez sektor Edukacja dorosłych programu Erasmus+.

Zofia Kaczor-Jędrzycka dziękując zebranym za przechowani i pielęgnowanie tradycji UL podkreśliła konieczność zachowania humanistycznej wizji kształcenia z zasadniczym dla studentów pytaniem „kim jestem?”. Zwróciła uwagę na istotną rolę twórców i przywódców w tradycji i metodzie UL oraz na potrzebę współpracy ze środowiskiem akademickim oraz mediami.

Irena Iskra z UL w Radawnicy opierając się na obrazie drzewa z jego korzeniami, pniem i konarami postulowała by w programie rewitalizacji UL połączyć przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Złożyła też osobiste świadectwo jak ważne w jej życiu były osoby, które zapalały ideą UL.

Monika Wolańska z UL w Woli Sękowej  zaakcentowała fakt, ze w UL ścieżka kształcenia kompetencji zawodowych współistnieje ze ścieżką rozwoju osobowego i społecznego. W społecznościach tworzących dany kurs rodzą się często inicjatywy społeczne i obywatelskie przenoszone na grunt społeczności lokalnych. Przy określaniu grupy docelowej dla oferty UL wyznaczanie sztywnych ram nie jest wskazane gdyż doświadczenie potwierdza iż powszechność i otwartość na wszystkich przynosi dobre efekty zróżnicowania i wzajemnego oddziaływania.

Angelika Felska z Uniwersytetu Szczecińskiego przedstawiła doświadczenie osoby przymierzającej się do utworzenia UL oraz będącej na etapie badania potrzeb społeczności lokalnych. Potwierdziła też problem z rozpoznawalnością idei UL, które często mylone są z Uniwersytetami Trzeciego Wieku.

Mirosław Mincewicz ze Stowarzyszenia Polskie Uniwersytety Ludowe zasygnalizował potrzebę stworzenia nowej, aktualnej definicji UL. Nawiązując do tematu doskonalenia zawodowego i certyfikacji nauczycieli UL zaznaczył, ze nie da się wykształcić nauczyciela UL, gdyż do tego trzeba lat doświadczenia.

Konkretyzując kierunek dalszych prac nad programem rewitalizacji UL Ewa Smuk- Stratenwerth wskazała, ze w zakresie wsparcia finansowego rysują się trzy podstawowe potrzeby:

• Wsparcie idące za studentem (młodzi bezrobotni i zagrożeni wykluczeniem)
• Wsparcie infrastruktury (szczególnie internatu i stołówki)
• Wsparcie kształcenia nauczycieli

Marek Byczkowski zadał pytanie czy tworzenie nowych placówek trzeba rozpatrywać w charakterze szansy czy zagrożenia. Swe obawy uzasadnił faktem, że w etapie wdrażania programu istotne jest by umacniać i profesjonalizować istniejącą sieć i dbać by wszystkie placówki zachowywały idee i charakter UL. Jako okazję do umocnienia środowiska zaproponował wspólne przygotowanie projektu  dla ponadnarodowego programu POWER.

Iwona Błaszczak z SGGW podkreśliła, że nie należy obawiać się procesu powstawania nowych placówek UL. Każda placówka UL jest niezależnym, niepowtarzalnym centrum animacji społeczno-oświatowej, które odgrywa rolę lokalnego lidera, dzięki czemu idea UL może być przenoszona do innych środowisk. Koniecznym natomiast wydaje się stworzenie wspólnej formuły dla kształcenia przyszłych wychowawców dla potrzeb sieci.

Ewa Markowska-Bzducha z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaznaczyła, ze o markę UL trzeba się troszczyć i nie wszystkie tworzone placówki muszą od razu nazywać się UL. Ważne by nie stworzyć z UL kolejnej placówki kształcenia ustawicznego, ale zachować charakter szkoły życia. W perspektywie planowanego rozwoju sieci UL zasugerowała duże możliwości infrastrukturalne związane z zamykaniem szkół na wskutek sytuacji demograficznej i zachodzących zmian społecznych. Wskazała na duże możliwości samorządów, które często stają wobec dylematów jak wykorzystać opuszczone obiekty szkolne. Także MRiRW przy zmniejszającym się naborze do szkół rolniczych dysponuje dużymi rezerwami w wykorzystaniu bazy lokalowej swych placówek.

Sławomir Skwarek ze Stowarzyszenia UL w Adamowie podkreślił, ze programie rewitalizacji UL następuje obopólna korzyść, gdyż placówki UL uzyskują wsparcie, a w polityce społecznej Rządu pojawia się narzędzie poprawiające wskaźniki edukacji dorosłych i kapitału społecznego. Z tej racji UL zasługują na zastąpienie systemu grantowego stałym wsparciem, pomoc w stworzeniu i utrzymaniu systemu szkolenia kadr oraz na wdrożenia pilotażowego programu edukacyjnego.

W podsumowaniu spotkania Dyrektor Wojciech Kaczmarczyk wyraził uznanie dla przygotowanego materiału, który wyznacza kierunki wsparcia UL w narodowym programie dotyczącym sektora obywatelskiego. Dalsze prace powinny zmierzać w kierunku instytucjonalizowania przedstawionych na spotkaniu inicjatyw i pomysłów, by nowozdefiniowane UL mogły wrastać w tkankę społeczną i skutecznie ją ożywiać. Wśród możliwości i ścieżek wspierania UL Dyrektor wymienił:

• Projekty (np. finansowanie i realizacja projektów dotyczących kształcenia nauczycieli UL)
• Wsparcie instytucjonalne (wykorzystanie istniejącej infrastruktury – np. wykorzystanie zasobów szkół i stworzenie mechanizmów dostępu do tych zasobów, gdyż dotychczasowy system zarządzania zasobami uniemożliwia współdzielenie obiektów i ich zasobów, chociaż stanowią one faktycznie zasoby całej społeczności)
• Sieciowanie z organizacjami i instytucjami lokalnymi i zagranicznymi dla uzyskania synergii i wzmocnienia potencjału oddziaływania społecznego

W odniesieniu do wskazanych dróg i możliwości wsparcia potrzebne jest teraz zoperacjonalizowanie pomysłu rewitalizacji UL, by jako wspólna propozycja środowiska UL wszedł on do Narodowego Programu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego i mógł zostać przedstawiony na konferencji przewidzianej w dniu 23 maja 2017 r.