5. Nieprawidłowości i uchybienia stwierdzone w czasie kontroli

Zgodnie z pkt IV.2.12 Standardów kontroli w administracji rządowej z 31 sierpnia 2017 r., za nieprawidłowość należy uznać działanie lub zaniechanie, które z punktu widzenia kryteriów kontroli jest nielegalne, niegospodarne, niecelowe lub nierzetelne, a w przypadku kontroli wykonania zadań – nieskuteczne, niewydajne lub nieoszczędne. Natomiast za uchybienie należy uznać odstępstwo od stanu pożądanego o charakterze wyłącznie formalnym, nie powodujące następstw dla kontrolowanej działalności, zarówno w aspekcie finansowym, jak i wykonania zadań (pkt IV.2.13 ww. Standardów).

Rozróżnienie między nieprawidłowościami a uchybieniami opiera się więc na wadze poszczególnych błędów stwierdzonych podczas kontroli (uchybienia są błędami mniejszej wagi).

1. Przykładowe nieprawidłowości to:

brak rachunkowego wyodrębnienia w polityce rachunkowości (w tym w zakładowym planie kont) działalności nieodpłatnej i odpłatnej pożytku publicznego w stopniu umożliwiającym określenie przychodów i kosztów z działalności nieodpłatnej i odpłatnej pożytku publicznego, co stanowi naruszenie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności organizacji pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2025 r., poz. 1338; dalej – uopp);
naruszenie art. 10 ust. 3 uopp poprzez brak określenia przedmiotu odpłatnej lub nieodpłatnej działalności statutowej pożytku publicznego;
brak zamieszczenia na stronie internetowej kontrolowanej organizacji rocznego sprawozdania merytorycznego z działalności organizacji pożytku publicznego, co stanowi naruszenie wymogu określonego w art. 23 ust. 2a uopp;
zamieszczenie na stronie podmiotowej NIW-CRSO (w Bazie sprawozdań opp) sprawozdania finansowego niezgodnego ze sprawozdaniem finansowym przyjętym i zatwierdzonym przez właściwe organy statutowe, co stanowi naruszenie wymogu określonego w art. 23 ust. 6 uopp;
brak w zakładowym planie kont wyodrębnienia przychodów i kosztów odpowiednio uzyskanych i poniesionych z 1,5% podatku oraz kosztów związanych z promocją 1,5% podatku, co stanowi naruszenie art. 27 ust. 2c uopp;
materiały promocyjne sfinansowane z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych (dalej: pdof), zachęcające do przekazania 1,5% pdof nie zawierały informacji wymaganej art. 27c ust. 1 uopp oraz zgodnej z rozporządzeniem Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 20 grudnia 2022 r. w sprawie zamieszczenia informacji przez organizację pożytku publicznego z zakresu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych (Dz. U. poz. 2756), tj. że „Materiał promocyjny został sfinansowany/współfinansowany ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych”;
naruszenie terminu określonego w art. 52 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości poprzez nieterminowe sporządzenie sprawozdania finansowego;
prowadzenie działalności nieodpłatnej pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, o której mowa w art. 4, z naruszeniem art. 7 uopp, tj. za którą pobierana jest opłata;
przekazanie środków pochodzących z 1,5% podatku na rzecz organizacji posiadającej status organizacji pożytku publicznego, która nie została ujęta w wykazie organizacji pożytku publicznego, co stanowi naruszenie art. 27 aa ust. 1 uopp;
brak obligatoryjnych zapisów w porozumieniach z wolontariuszami, o których mowa w art. 45 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 46 ust. 2 i 3 uopp (poinformowanie o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa i zobowiązanie do pokrywania kosztów podróży służbowych i diet oraz postanowienia dotyczące zaopatrzenia z tyt. wypadku przy wykonywaniu świadczeń);
brak zgłoszenia do Krajowego Rejestru Sądowego zmian składu osobowego organu nadzoru, co jest niezgodne z art. 22 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2025 r., poz. 869);
nieskładanie przez członków komisji rewizyjnej oświadczeń, o których mowa w art. 20 ust.1 pkt 4 uopp, w chwili wyboru władz;
naruszenie wymogów określonych w art. 20 ust. 1 pkt 6 lit. a i d uopp (postanowienia statutowe odbiegające od zapisów ustawowych w zakresie m.in. udzielania pożyczek lub zabezpieczeń zobowiązań majątkiem w stosunku do jej członków);
brak opracowanych i przyjętych zasad polityki rachunkowości zgodnie z art.10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości;
prowadzenie ewidencji księgowej niezgodnie z obowiązującymi przepisami (odręczne ewidencjonowanie operacji gospodarczych w zeszycie bez oznaczenia m.in. kont, na których dana kwota jest księgowana, a jedynie poprzez określenie czy jest to przychód czy rozchód oraz stan środków po operacji).

2. Przykładowe uchybienia to:

przedmiot nieodpłatnej i odpłatnej działalności statutowej Stowarzyszenia nie został ujawniony w KRS albo nie jest tożsamy z przedmiotem ww. działalności wskazanych w statucie;
nazwy kont określone w zakładowym planie kont nie wskazują jednoznacznie na przychody, wydatki ze środków pochodzących z 1,5% pdof oraz koszty związane z kampanią informacyjną lub reklamową dotyczącą pozyskiwania 1,5% pdof;
nieprawidłowo lub wcale nieopisane dokumenty źródłowe (faktury, rachunki) potwierdzające zakupy finansowane lub współfinansowane ze środków 1,5% pdof;
roczne sprawozdanie merytoryczne z działalności nie zostało przyjęte przez właściwy organ statutowy;
niezgodność danych wykazanych w sprawozdaniu merytorycznym ze stanem faktycznym, wynikającym z przedłożonych dokumentów finansowych w zakresie np. kwoty wydatkowanych środków z 1,5% pdof, kosztów kampanii informacyjnej lub reklamowej związanej z pozyskiwaniem 1,5% pdof, braku wykazania kwoty środków pochodzących z 1,5% pdof na pierwszy dzień roku sprawozdawczego;
zamieszczenie na stronie podmiotowej Narodowego Instytutu Wolności sprawozdania finansowego niezgodnego w części z treścią tego sprawozdania zatwierdzonego przez Zarząd organizacji;
członkowie Komisji Rewizyjnej nie złożyli oświadczenia o niepozostawaniu z członkami Zarządu w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu, w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości służbowej;
członkowie Komisji Rewizyjnej oraz członkowie Zarządu nie złożyli oświadczenia, że nie zostali skazani prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe;
dysponowanie przez organizacje pożytku publicznego środkami pochodzącymi z 1,5% pdof w sposób niezgodny z postanowieniami regulaminu wewnętrznego określającego zasady korzystania z tych środków.