Komitet Do Spraw
Pożytku Publicznego

Kongres Statystyki Polskiej to najważniejsze forum wymiany wiedzy i doświadczeń polskiego środowiska statystycznego, organizowane w Warszawie przez GUS i Polskie Towarzystwo Statystyczne. Sesja pn. „Statystyka wolontariatu” z udziałem i pod patronatem Pani Adriany Porowskiej, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Wiceprzewodniczącej Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, odbyła się w ramach obchodów Międzynarodowego Roku Wolontariatu IVY 2026.

Wydarzenie otworzyła Pani Hanna Strzelecka, Wiceprezes GUS. Podkreśliła, że Polska jest pionierem w zakresie opracowywania informacji dotyczących pracy niezarobkowej. W Polsce realizowane jest badanie pracy niezarobkowej (PNZ) jako badanie modułowe przy Badaniu Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Wyniki tego badania cieszą się dużym zainteresowaniem.

Pani Adriana Porowska, Sekretarz Stanu w KPRM, Wiceprzewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, w wystąpieniu wprowadzającym podziękowała za badania GUS dotyczące wolontariatu i organizacji pozarządowych, oraz podkreśliła ich ogromne znaczenie przy tworzeniu prawa i oceny skutków regulacji. Zwróciła uwagę na fakt, że wolontariat odgrywa kluczową rolę w organizacjach pozarządowych zajmujących się wsparciem społecznym. Darmowa, dobrowolna praca wolontariuszy w organizacjach jest równoznaczna z pracą, za którą otrzymuje się wynagrodzenie.

Podkreśliła, że w procedowanej w Senacie ustawie o pożytku publicznym wkład własny organizacji pozarządowej – rzeczowy i wolontaryjny jest równoznaczny z wkładem finansowym. Dzięki temu organizacje same będą mogły wskazać, jaki rodzaj wkładu wnoszą w projekt.

- Bardzo często wiele zadań organizacji pozarządowych zaczyna się od wolontariatu, czyli od zauważenia jakiejś potrzeby i znalezienia osób, które chcą działać na rzecz innych. Wolontariat to jest budowanie odporności społecznej, budowanie bezpieczeństwa państwa. Osoby zaangażowane, które potrafią działać na rzecz dobra wspólnego tworzą odporność społeczną. Widzieliśmy podczas kryzysów – w trakcie powodzi, pandemii, wojny w Ukrainie, czy lokalnie występujących kryzysów – osoby, które dobrowolnie wykazywały chęć pomocy innym – mówiła Pani Minister Porowska podczas wystąpienia.

Sesja poświęcona wolontariatowi była okazją do analizy zaangażowania Polek i Polaków w działalność wolontariacką, prezentacji wyników badań oraz wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami administracji publicznej, środowiska naukowego, ekspertów i organizacji społecznych. Podkreślono znaczenie wolontariatu jako jednego z fundamentów społeczeństwa obywatelskiego, budowania odporności społecznej i ważnego elementu rozwoju społecznego w Polsce.

Dyskutowano o potrzebach badawczych związanych z wolontariatem i znaczeniu danych statystycznych dla prowadzenia polityki rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Podczas pierwszej części wydarzenia Pani Adela Gąsiorowska, Zastępczyni Dyrektora Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO), przedstawiła wnioski z badania rządowego programu „Korpus Solidarności” w zakresie wspierania profesjonalnego zarządzania wolontariatem. Dla rozwoju wolontariatu ważne są m.in. możliwość nawiązywania współpracy i sieciowania organizatorów wolontariatu, wsparcie koordynatorów, elastyczność przy projektowaniu narzędzi oraz potrzeba dostosowywania skali i wartości wsparcia do potrzeb.

Pani dr Magdalena Roszczyńska-Kurasińska, Zastępca Dyrektora Instytutu Studiów Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, współautorka raportu „Wolontariat i aktywność społeczna w Polsce 2020-2024: Synteza badań” przedstawiła wyniki badań dotyczących wolontariatu. Wg danych GUS (I kwartał 2022 r.), średnio 28,4% Polek i Polaków angażuje się działalność wolontariacką w okresie 4 tygodni, co świadczy o wysokim poziomie społecznej solidarności. Polska charakteryzuje się unikalną strukturą wolontariatu. Dominuje aktywność indywidualna, nieformalna, w którą angażuje się 26,5% osób (najwięcej w pomoc na rzecz znajomych, przyjaciół, sąsiadów). W wolontariat świadczony w ramach organizacji i instytucji angażuje się 5% społeczeństwa. Najczęściej wolontariuszki i wolontariusze angażują się z chęci pomagania innym, poczucia sensu i osobistej satysfakcji oraz przynależności do grupy.

W kolejnej części sesji Pan Szymon Woźniak, Zastępca Dyrektora Badań Społecznych GUS, przedstawił badania, metody i możliwości analityczne dotyczące wolontariatu w Polsce.

GUS prowadzi cykliczne badanie pracy niezarobkowej poza gospodarstwem domowym (PNZ), które umożliwia pomiar społecznego i ekonomicznego znaczenia wolontariatu. Badanie dostarcza danych obrazujących skalę oraz wartość dobrowolnej, nieodpłatnej pracy wykonywanej poza własnym gospodarstwem domowym przez mieszkańców Polski w wieku 15–89 lat. Jest realizowane co 5-6 lat. Pozwala analizować zarówno wolontariat indywidualny, jak i działalność wolontariacką w organizacjach i instytucjach. Badanie PNZ stanowi dodatkowy moduł Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL).

Ważnym punktem spotkania był panel ekspertów dotyczący sytuacji i rozwoju wolontariatu w Polsce.

W dyskusji udział wzięli:

• Prowadzący panel Pan Piotr Stec - Doradca Sekretarz Stanu Adriany Porowskiej, Przewodniczący Rady NIW-CRSO, Współprzewodniczący Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem, ekspert sektora pozarządowego, Departament Społeczeństwa Obywatelskiego KPRM,
• Pani Adela Gąsiorowska – Zastępczyni Dyrektora Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego,
• Pani Karolina Goś-Wójcicka – Naczelniczka w Departamencie Badań Społecznych GUS odpowiedzialna za tworzenie, wdrażanie badań oraz analiz społeczeństwa obywatelskiego i wolontariatu w GUS.

Podczas debaty omawiano m.in. znaczenie badań wolontariatu dla polityk publicznych i diagnozy sytuacji społecznej, definicję wolontariatu oraz wspieranie wolontariatu aby budować świadomość i aktywność obywatelską. Zwrócono uwagę na siłę nieformalnego, niesystematycznego wolontariatu w Polsce (podczas wybuchu wojny w Ukrainie w pomoc zaangażowało się ponad 37% Polek i Polaków), a także konieczność rozwijania systemów angażowania się w wolontariat formalny.

Sesja poświęcona wolontariatowi w Polsce odbyła się w ramach obchodów Międzynarodowego Roku Wolontariatu. Była okazją do podkreślenia, jak ważne dla rozwoju społeczeństwa i odporności społecznej jest zaangażowanie w wolontariat. Dzięki danym statystycznym możemy lepiej pokazać jak ważna jest praca wolontariuszy – to realne zaangażowanie tysięcy osób, które każdego dnia niosą pomoc i działają na rzecz innych.